istanbul escort beylikdüzü escort şirinevler escort kayseri escort escort bursa bursa escort escort bayan bursa kayseri escort bayan istanbul escort sakarya escort eskişehir escort antalya escort chip satışı zynga chip chip satışı zynga chip chip satışı zynga chip chip satışı zynga chip chip satışı zynga chip live stream pro7 sat 1 hacklink astropay astropay kart ankara oto çekici oto çekici istanbul escort bayan escort bayan istanbul memur alimi polis alimi webmaster forum hacklink Bağımsız Türk Cumhuriyetleri'nin Enerji Potansiyelleri | UİPORTAL
Güncel Yazılar
escort bayan antalya eve gelen escort konya eve gelen escort konya escort bayan konya eve gelen escort konya eve gelen escort konya eryaman escort mersin escort porno izle porno izle

Bağımsız Türk Cumhuriyetleri’nin Enerji Potansiyelleri ve Önemi

a) Petrolün Kısa Geçmişi ve Dünya İçin Önemi

Kara altın olarak da bilinen petrolün 150 yıllık bir geçmişi vardır. 20. yüzyılda kömürün yerini alan petrol, stratejik ve ekonomik açıdan çok önemli bir enerji kaynağıdır.

Petrol, 20. yüzyılın özellikle ikinci yarısından itibaren dünya enerji tüketimi içinde giderek artan bir öneme sahip olmuştur. Yüzyılın başından itibaren farklı alanlarda kullanımı yaygınlaşan petrolün, savaş ekonomilerinde önemli rol oynadığı görülür. Gerek 1. Dünya Savaşında, gerekse 2. Dünya Savaşında galip ve mağlup devletlerin bu enerji kaynağına ulaşmada gösterdikleri başarı savaşın sonucunu etkilemiştir.

Keşfedildiğinden beri petrol, dünyanın süper güçlerinin hep sahip olmak istedikleri bir enerji kaynağı olmuştur. Çünkü petrolü denetimi altına alan güç, dünya ekonomisinin nabzını da elinde tutmaktadır.

ABD Dışişleri Bakanlarından Henry KİSSİNGER, 14 Kasım 1974’te petrolü, dünyanın en önemli stratejik maddesi olarak tanımlamıştır. ( M. DOĞANAY-A. F. ATUN; 1994, s. 431 )

b) Hazar Havzasında Genel Durum

20. yüzyılın sonunda tekrar başlatılan ve 21. yüzyılda da şiddetle sürdürülen “Yeni Büyük Oyun” bölgeyi iyice germektedir. ( Lutz KLEVEMAN, 2004, s.22 ) Yeni büyük oyunun taraftarları ise Rusya Federasyonu, ABD, Çin, İngiltere, Japonya, Türkiye, İran, AB ülkeleri gibi devletler ile Kafkasya ve Orta Asya’daki küçük devletlerdir. Ayrıca enerji alanında söz sahibi olan dev petrol şirketlerini de bu oyuna dahil edebiliriz.

20. yüzyılın son yıllarında parçalanan Sovyet İmparatorluğu’nun ardından beş tane Türk devleti ortaya çıkmış ve bağımsızlıklarını elde etmişlerdir. Bağımsızlıkla beraber çok kötü ekonomik şartlarla karşılaşan bölgedeki Türk Cumhuriyetleri çeşitli tedbirler almışlardır. Sovyetler Birliği döneminde merkeze bağımlılık kuralı ile yönetilmiş olan bu ülkeler, ilgili yapıyı biran önce kırmak ve serbest piyasa ekonomisine geçerek dünya ile entegrasyonu (bütünleşmeyi) gerçekleştirmek amacındadırlar. Amaçlarına ulaşabilmek için sahip oldukları en önemli kaynak hâlihazırda potansiyel durumdaki enerji kaynaklarıdır.

Bağımsızlığını kazanan Türk Cumhuriyetleri’nin bulunduğu coğrafya incelendiğinde bu bölgelerin zengin enerji yataklarına tekabül ettiği gözlenmektedir. Özellikle de Hazar havzası ülkelerinden olan Azerbaycan, Kazakistan ve Türkmenistan, yeni yüzyılda da dünya ekonomisini derinden etkileyecek, petrol ve doğalgaz zenginliklerine sahiptirler.

SSCB döneminde, Sovyet Rusya’yı süper güç yapan faktörlerin başında gelen zengin petrol ve doğalgaz yataklarının büyük bir bölümünün Türk Cumhuriyetlerinde yer alması, Cumhuriyetlerin kaderleri açısından her zaman belirleyici bir etken olmuştur. Zira bu devletler yetmiş yılı aşkın bir süreyle sömürülmüşler ve çok kere de kanlı olaylarla muhatap olmuşlardır.

Hazar Denizi’ne kıyısı bulunan ve Hazar enerji kaynaklarının çok büyük bir bölümüne sahip olan Türk Cumhuriyetleri’nin ekonomileri açısından bu enerji kaynakları çok önemlidir.

21. yüzyılın enerji deposu olacak bir bölgede bulunan Türk devletleri, petrol ve doğalgaz bağımlılığı olan gelişmiş ülkeler ve uluslararası petrol şirketleri açısından da önemli kabul edilmektedir. Hazar bölgesinin önemi, Sovyetler Birliği’nin dağılmasıyla birlikte dört Türk devletinin (Azerbaycan, Kazakistan, Türkmenistan ve Özbekistan) bağımsızlıklarını kazanmasıyla büyük ölçüde artmıştır. Aslında bu Türk devletlerinde var olan enerji için verilen mücadele, bilinenden çok, bilinmeyen petrol ve doğalgaz üzerinde dönmektedir. Çünkü ispatlanan enerji potansiyelinin yanında keşfedilmeyi bekleyen tahmini rezervler gerçekten de iştah kabartıcı olarak düşünülmektedir. Bölgedeki potansiyeller trilyon dolarlarla ifade edilmektedir.

Hazar havzasındaki zengin enerji kaynakları, Ortadoğu’nun zengin enerji yataklarına bir alternatif olarak görülmektedir. Her geçen gün önemi artan bu alternatif enerji üzerinde, birçok ülkenin doğal olarak çıkarları çatışmaktadır. Bölgedeki enerji pastası önemini koruduğu sürece de buralarda gerginlik ve mücadele bitmeyecektir.

Yıllardır bölgede izlenen acımasız politikayı, Alfred NOBEL, çok önceleri şu şekilde özetlemiştir: “Petrol, kan ve politika Kafkasya’da birbirine karışmıştır.” (Barış ŞANLI, 2003, s.50)

Ayrıca, araştırmacı Lutz KLEVEMAN’ın, “petrol ihtirası ve politikasının yeni savaş alanı” olarak nitelendirdiği Hazar havzası, önümüzdeki yıllarda da büyük mücadelelere sahne olacağa benzemektedir. ( Lutz KLEVEMAN, 2004, s.22 )

Öte yandan, bazı yetkililer ve konunun uzmanları tarafından Hazar havzasının önemi şu şekilde anlatmaktadır:

ABD Başkan Yardımcısı Dick CHENNEY 1998’de Halliburton’u temsilen katıldığı Kazakistan’da petrol şirketlerinin düzenlediği bir konferansta “Tarihin hiçbir döneminde Hazar bölgesi kadar, bir anda, böylesi bir stratejik öneme sahip olan bir toprak parçası hatırlamıyorum.” diye sözlerine başlayarak, bölgenin önemini ortaya koymuştur. ( Necdet ÖZALP, 2004, s.3 )

“ Rusya Federasyonu, Kafkasları ve Orta Asya’yı yaşamsal çıkar alanı olarak görmekte ve buralara geri dönme çabasını devam ettirmektedir. Bunda etkili olan ise, jeopolitik kaygıların dışında, Hazar bölgesinin zengin enerji kaynaklarına sahip olmasıdır.” ( Ümit ÖZDAĞ, www.asam.org , 18.08.2004)

 “Hazar oyunu çok büyük bir oyun. Dünyanın en güçlü ülkeleri ve en büyük şirketleri bu oyunun içerisindedir. ( Sinan, OGAN, www.strategyturkey.org, 17.07.2004 )

 “ABD, Büyük Ortadoğu Projesini hayata geçirip Ortadoğu ve Kafkaslardaki petrol ve enerji rezervlerini kontrol altına almak istemektedir.” (E. Hatun KILIÇBEYLİ, “Büyük Ortadoğu Projesi ve NATO” Konferans Bildirgesi, 18.009.2004 ) 

Konunun uzmanı KILIÇBEYLİ, ABD’nin uygulamaya çalıştığı BOP’un bir ayağının da Hazar petrolleri olduğunu vurgulamaktadır. Çok doğru olan bu tespit maalesef ülkemizdeki tartışmalarda yeterince yer bulmamaktadır. ABD’nin büyük projesine sadece Ortadoğu boyutu ile bakılmaktadır.

Hazar bölgesindeki enerji potansiyelleri ile ilgili tartışmalar hala sürmektedir. Değişik kaynaklarda farklı değerler ile karşılaşmamız mümkündür. Arama çalışmalarının sürmesi ile bölgenin kanıtlanmış enerji değerlerinin sürekli değişeceği de unutulmamalıdır. Ancak bir fikir vermesi açısından aşağıda bazılarını vermeye çalışalım.

Uluslararası Enerji Ajansı’nın verdiği rakamlara göre, Hazar bölgesinin, ispatlanmış petrol rezervleri 28 milyar varil, doğalgaz rezervleri ise 8 trilyon metre küptür: ( http:// www.eia.org , 18.06.2004 )

ABD Enerji Bakanlığı’nın verilerine göre, Hazar havzasında enerji rezervleri şu şekildedir: Hazar bölgesindeki Azerbaycan, Kazakistan ve Türkmenistan’ın petrol rezervlerini 18-34 milyar varildir. Olası rezervler de hesaba katıldığında, bölgenin 260 milyar varil gibi önemli bir potansiyele sahip olduğu görülmektedir. Doğalgaz rezervlerinin ise 16-19 trilyon metre küp ( dünya rezervlerinin % 11-12’si ) olduğu tahmin edilmektedir. ( Suat PARLAR, 2003, s. 619 )

ABD’nin 1990’larda dile getirdiği bu rakamlar daha sonra değişik rakamlarla ifade edilir oldu. Bazı kaynaklarda ABD’nin verdiği rakamların abartılı olduğu da belirtilmekteydi. Ancak 2000’lere gelindiğinde 16 milyar ile 32 milyar varil arası kesinleşmiş rezerv ile 50 milyar varile yakın tahmini rezerv olduğu ortaya çıktı. Bu miktar, ABD’deki 22 milyar varillik rezerv ile Kuzey Denizi’ndeki 17 milyar varillik rezervle aynı seviyededir. ( Suat PARLAR, 2003, s. 619 )

Azerbaycan’ın milli petrol şirketi SOCAR, Azerbaycan’ın ispatlanmış petrol rezervlerini 3,5 milyar ton olarak vermektedir. Kazakistan yönetimi ise kendilerine ait petrol yatakların 10 milyar tonun üzerinde olduğunu belirtmiştir. ( Mehmet KOCAOĞLU, 1996, s. 131 )

Diğer bazı kaynaklara göre ise, Hazar bölgesinde tahminen 40 milyar varil bir petrol rezervi vardır. Ancak önümüzdeki yıllarda sürdürülecek araştırmalar sonucunda keşfedilecek yeni enerji yatakları ile bu rakamın 100 ile 200 milyar varil civarında bir seviyeye çıkması beklenmektedir. ( Sinan, OGAN, www.strategyturkey.org, 17.07.2004 )

Tablo 1: Hazar Denizi Bölgesi Petrol ve Doğalgaz Rezervleri Dağılımı (%)

    ÜLKELER İspatlanmış petrol rezervleri Tahmin Edilen Petrol Rezervleri ToplamPetrol Rezervleri İspatlanmış doğalgaz rezervleri Tahmin Edilen doğalgaz rezervleri ToplamDoğalgaz Rezervleri

 

      %        %

%

     %     %     %

Azerbaycan

        12         14         14          3

12

        8

Kazakistan

        54         39         40        38         0       33

Türkmenistan

          6         34         33        59       54       56

Toplam

        72         87         87      100       96       97

Kaynak: Amerikan Enerji Bilgi İdaresi  (EİA)  17.07.2003

Yukarda belirtilen rakamlar bölge ülkeleri açısından petrol ve doğalgazın ne derece hayati öneme sahip olduğunu tüm açıklığıyla ortaya koymaktadır. Kafkasya ve Orta Asya ülkelerinin ekonomik kalkınmaları, az öncede belirtildiği gibi, sahip oldukları petrol ve doğal gaz rezervlerinin reel olarak işletilmesine ve Batı pazarlarına nakline bağlıdır. Bunu bilen Türk devletlerinin yöneticileri, uluslararası enerji şirketleriyle ve dünya devletleriyle sürekli yatırım antlaşmaları yapmakta ve buralara yabancı sermayeyi çekebilmek için yasal düzenlemelere gitmektedirler.

Bağımsızlıklarının ardından, Kazakistan ve Azerbaycan yönetimi zengin petrol potansiyellerini; Türkmenistan yönetimi ise doğalgaz zenginliğini (doğalgazda dünyanın 4. ülkesi) ekonomilerinde değişimi gerçekleştirmek için gerekli kaynakları sağlamak ve geçiş döneminde sıkıntılarını hafifletmek amacıyla bir an önce kullanmak istiyorlar.

Hazar Denizi’ne kıyısı bulunan ve Hazar enerji kaynaklarının çok büyük bir bölümüne sahip olan Azerbaycan, Kazakistan ve Türkmenistan ekonomileri açısından bu enerji kaynakları vazgeçilmezdir. Çünkü bu ülke sanayilerinin temelini enerji sektörü oluşturmaktadır. Ayrıca kamu gelirleri içerisinde enerji sektörü üzerinden sağlanan gelirlerin miktarı da oldukça yüksek düzeydedir. Yine, ihracat gelirleri içerisinde en fazla pay enerji kaynaklarına aittir. Yabancı sermayenin bu ülkelere çekilmesinde de enerji kaynakları önemlidir.

Türk Cumhuriyetleri’nin sahip oldukları enerji kaynaklarını kullanmalarındaki zorlukları da şu şekilde sıralayabiliriz:

1. Enerji kaynaklarının pazarlara nakli sorunu

2. Hazar Denizi’nin statüsü sorunu

3.Rusya Federasyonu’nun bölgedeki tekeli

4.Milli sermaye sıkıntısı 5. Hantal ve yetersiz teknoloji

Hazar enerji kaynaklarının büyük bir kısmına sahip olan üç Türk devletinin bu kaynaklardan etkin bir şekilde faydalanabilmesinin ön koşulu bunları uluslararası pazarlara sunumudur. Coğrafi özellikleri itibariyle birer kara devleti konumunda bulunan bu ülkeler uluslararası pazarlara ulaşmada sorunlarla karşılaşmaktadırlar. Enerji kaynaklarının ulaştırılmasında boru hatları tek alternatif durumundadır. Ancak, mevcut boru hatları Sovyetler Birliği’nin planlı ekonomisi çerçevesinde cumhuriyetler arası iş bölümü ve bağımlılık ilkesine göre düzenlenmiş olduğundan, enerjinin dünyaya pazarlanmasında sıkıntılar yaşanmaktadır. Ayrıca söz konusu hatların güzergâhları konusunda ülkeler arasında çok büyük mücadeleler yaşanmaktadır. Bunun için boru hatları konusundaki olumsuzlukların ortadan kaldırılması ve enerji kaynaklarının Batıya güvenli ulaşımının temin edilmesi gerekmektedir.

Türk devletlerinin sahip oldukları enerjinin dünya pazarlarına ulaştırılabilmesi için çok çeşitli boru hatları gündeme gelmiştir. Bunlardan bir kısmının inşaatına başlanmış olup, bir kısmı ise halen proje aşamasındadır. Bunlardan bazıları şunlardır:

1-Bakü-Tiflis-Ceyhan Projesi

2-Azerbaycan-Türkiye (Şahdeniz) Projesi

3-Türkmenistan-Türkiye-Avrupa (Hazar Geçişli) Projesi

4-Türkiye-Yunanistan Projesi

5-Mavi Akım Projesi

6-Aktau (Kazakistan petrollerinin Bakü-Ceyhan’a aktarılması) Projesi

7-Orta Asya Doğalgaz Boru Hattı (Centgaz) Projesi (Türkmenistan-Afganistan-Pakistan)

8-Türkmenistan-İran-Türkiye Doğalgaz Boru Hattı

c) Türk Devletlerinin Petrol ve Doğalgaz Potansiyelleri  

Azerbaycan:

Azerbaycan Hazar Bölgesi’nin en zengin enerji yataklarına sahip olan ülkelerinden biridir. Ülkedeki mevcut petrol yatakları uzun yıllar Sovyet yönetimi tarafından sömürülmüştür. Sovyet Rusya’nın 1991’de yıkılmasıyla birlikte, ülke topraklarındaki ve Hazar Denizi’ndeki zengin petrol potansiyeli dünyanın dikkatini buralara çekmiştir. Ayrıca burada petrolün geçmişi de çok eskiye dayanmaktadır. Bundan kısaca şu şekilde bahsedebiliriz:

İkinci perdesi günümüzde sahnelenen Hazar Bölgesi’ndeki büyük oyunun ilk perdesinde Marcus Samuel, Rothschild ve Nobel Kardeşler vardı. Bu kişiler, 19. yüzyılda, Bakü’de tüm kontrolleri ellerinde tutmaktaydı. 1873’te ilk rafinerilerini kurarak Bakü’deki petrol endüstrisine adım atan İsveçli Nobel Kardeşler, 1878’de Hazar Denizi’nde dünyanın ilk petrol tankerini (Zoroaster) hizmete soktular. ( Barış ŞANLI, 2003, s. 50 )

Bugün ise yeni ve daha güçlü oyuncu kadrosu sahnede yerini almıştır. Bunlar: Chevron, Exxon, Mobil, Shell, Lucoil, Sinopec, Jitoil, Delta Nimir, BP-Amako, Yukos, Gazprom, Total, Unocal, Statoil, Hera, Pennzoil, TPAO ve diğerleri.

Tabi bu şirketlere sahip ülkeler ile bunların finans kurumları, siyasi ve ekonomik düşünce kuruluşları ve onların etki alanlarındaki uluslararası kurumları da bu listeye dahil edebiliriz.

Ülkedeki petrol üretimi Apşeron Yarımadasında, Kura boyunca, Guba-Siyazen bölgesinde ve Gence’de yapılmaktadır. Ayrıca Şirvan, Gobustan ve Mugan’da zengin petrol yataklarının olduğu belirtilmektedir. Yıllık petrol üretimi ise 13,4 milyon tondur. (2001)

Azerbaycan’da 50’den fazla yatakta sondaj ve üretim çalışması sürmektedir. (14 tanesi Hazar Denizi’nde) Ayrıca işletmeye açılmamış 140 civarında daha petrol yatağı bulunmaktadır.( Sinan, OGAN, www.strategyturkey.org, 17.07.2004 )

Ülkedeki doğalgaz rezervlerinin ise 118 milyar metre küp olduğu tahmin edilmektedir. Yıllık doğalgaz üretimi 10 milyon metre küp’tür. ( TİKA, Azerbaycan Ülke Raporu, 1998, s. 2-3 )

Azerbaycan’ın petrol potansiyeli çok büyük olup (3,5 milyar ton ), bu enerji, ülke ekonomisinin güçlenmesi ve dünyaya açılması için önemli imkânlar sunmaktadır. Ülkedeki enerji sektörü sayesinde sanayi yatırımları artmakta, yabancı sermaye ülkeye çekilmekte, yatırımlar için dünya bankalarından kredi alınabilmekte ve istihdam imkânları artmaktadır. Ayrıca ihracat gelirlerinin yükselmesinin yanında, milli gelir de sürekli artma temayülündedir.

Kazakistan:

Kazakistan’ın 160 bölgesinde 5,4 milyar tondan fazla petrol rezervleri tespit edilmiştir.  Hazar kıyılarındaki petrol rezervlerini de buna eklersek bu rakam 10 milyar tonun üzerine çıkmaktadır. Kazakistan’ın tahmini petrol rezervi ise 30-50 milyar varil olarak hesaplanmıştır.

Sadece Tengiz yatağındaki rezervlerin 10 milyar varil civarında olduğu tahmin edilmektedir. (Mehmet KOCAOĞLU, 1996, s.131)

Ülke SSCB döneminde petrol üretim kapasitesi bakımından ikinci sıradaydı. 1991 yılında, Kazakistan’ın günlük ham petrol üretimi 500 bin varil civarındaydı. Günümüzde yıllık petrol üretimi 20 milyon tonun üzerindedir. ( TİKA, Kazakistan Ülke Raporu, 1998, s. 12 )

Orta Asya’nın en büyük devleti ve Hazar’ın en büyük petrol üreticisi olan Kazakistan, günümüzde 30 milyon ton civarında petrol üretimi yapmaktadır. (1999) Aynı yıl ki doğalgaz üretimi ise 7,1 milyar m3 olarak gerçekleşmiştir. ( O. Nuri ARAS, 2001, 263 )

2000 yılında petrol üretiminin 40 milyon tonu aşacağı tahmin edilen Kazakistan’ın, ülke içi ihtiyacının 12 milyon ton olacağı, 28 milyon tonun ise ihraç edilmesi planlanmaktadır. 2005 yılında ise toplam üretimin 60 milyon ton olması beklenmektedir. (O. Nuri ARAS, 2001, 263 )

Kazakistan’ın petrol sahaları esas itibari ile ülkenin batısında Hazar kıyılarında bulunmaktadır. Zengin petrol yatakları olarak, Tengiz havzası ve Karacakanak bölgesi önemli olmakla birlikte Güney Mangışlak, Murgep Bölgesi, Kızılkum Çölü, Uzen, Çetibay ve Emba bölgelerini de sayabiliriz.

Kazakistan’daki doğal gaz rezervleri 1,7 trilyon metre küp civarındadır. Bu orana Hazar’daki potansiyeli de katacak olursak karşımıza önemli bir oran çıkmaktadır. Ülkedeki yıllık doğal gaz üretimi şu an için, 10 milyar metreküpün üzerindedir.

Türkmenistan:

Türkmenistan’da ispatlanmış petrol rezervlerinin 1,7 milyar varil ve olası rezervlerin ise 32 milyar varil olduğu belirtilmektedir. ( US Energy İnformation Administration-1999) Yıllık petrol üretimi ise 8 milyon ton’dur. Petrol çıkarılan yataklar Nebit Dağı, Kum Dağ, Çelekom Yarımadası ve Okarem’dir. ( TİKA, Türkmenistan Ülke Raporu, 1998, s. 18 )

Türk Cumhuriyetleri içerisinde en zengin doğal gaz rezervlerine sahip olan ülke, Türkmenistan’dır. İspatlanmış rezerv 4,4 trilyon metre küp’tür.  Tahmini rezerv ise 21 trilyon metre küp civarındadır.

Ülkenin üretilebilir doğal gaz rezervleri 1998 yılı sonu itibariyle 2,86 trilyon metreküptür. Türkmenistan doğal gaz yönünden dünyada 4. sırada yer almaktadır. ( Necdet PAMİR, 2004, s.7 )

Ülkenin 1998 yılı itibari ile yıllık doğal gaz üretimi 11,7 milyar metre küp’tür. Tüketimi ise 9,5 milyar metreküptür. Dolayısıyla ihraç için kalan miktar, 2,3 milyar metreküptür. Bu gazın 1,8 milyar metreküpü de İran’a ihraç edilmiştir. ( Necdet PAMİR, 2004, s.7 )

Uluslararası Enerji Ajansı, iyimser senaryoda Türkmenistan’ın 2010 yılında 72 milyar metreküp ihracata ulaşabileceğini hesaplamaktadır. Kötümser senaryoda ise, 2005 yılında 38,8 milyar metreküp, 2010 yılında ise 63,9 milyar metreküp ihracat öngörmektedir. ( Necdet PAMİR, 2004, s.7 )

Doğal gaz yatakları, ülkenin güneydoğusunda, özellikle Bayramali ve Derva çevresindedir. Ayrıca Nebitdağ, Okaram, Kızılkum, Ekerem, Samantepe ve Çelekom Yarımadasını da ekleyebiliriz.

Özbekistan 

Petrol ve doğal gaz yatakları bulunan diğer bir Türk devleti ise, Özbekistan’dır. Ülkedeki petrol rezervleri Azerbaycan ve Kazakistan gibi çok önemli miktarda olmasa da yine de ülke ekonomisi ve enerjinin üretimi açısından önemlidir.

Ülkede ispatlanmış petrol rezervi 244 milyon tondur. ( MERDANOĞLU, S.- MUHAMMEDİEV N. ; 1999, s. 114)  Tahmini rezervlerin ise 4,4 milyar ton olduğu belirtilmektedir. ( O. Nuri ARAS, 2001, s.268 )

Petrol çıkartılan yerler Türkmenistan sınırı yakınındaki Kokdumuluk ve Fergana vadisindeki Minbulak’tır. Petrol yataklarının % 60’ını Buhara ve Hive bölgesi oluşturur. Yıllık petrol üretimi ise 8 milyon ton civarındadır. ( TİKA Özbekistan Ülke Raporu, 1999, s. 17 )

Özbekistan’ın doğal gaz rezervi 1,8 trilyon metre küptür. ( MERDANOĞLU, S.- MUHAMMEDİEV N. ; 1999, s. 114) Başka kaynaklarda ise tahmini doğal gaz rezervlerinin 5,4 trilyon m3 olduğu belirtilmektedir. ( O. Nuri ARAS, 2001, s. 268 )

Yıllık doğalgaz üretimi ise 50 milyar metre küptür. ( MERDANOĞLU, S.- MUHAMMEDİEV N. ; 1999, s. 114) Ülkenin ne önemli doğal gaz yatağı Kaşgaderya yataklarıdır. Buradaki üretim ülke ihtiyacının % 70’ini karşılamaktadır. Özbekistan’ın yıllık iç tüketimi 40 milyar metre küp civarındadır. Üretimin geri kalan kısmı ise komşu ülkelere satılmaktadır.

Kırgızistan

Türk devletleri içerisinde petrol ve doğal gaz yönünden en fakir ülke, Kırgızistan’dır. Dolayısıyla da, komşu ülkelerden (Türkmenistan ve Özbekistan) ihtiyacı olan enerjinin bir kısmını ithal etmektedir.

Ülkenin karmaşık ve zor jeolojik yapısı nedeniyle petrol ve doğal gaz rezervi ile üretimi yetersizdir. Buna rağmen, Kırgızistan’da 7 petrol ve 2 doğal gaz sahası mevcuttur. Bu yataklar, Fergana Vadisi’nin kuzeydoğu kesiminde yer alır. Buradaki yataklar tam olarak işletilememektedir. Enerji tüketiminin % 11’i petrol ve % 27,6’sı ise doğal gaz kaynaklıdır.

Ülkede işletilen yataklardan yıllık 100-200 bin ton arasında petrol, 100 milyon metre küp civarında ise doğal gaz üretimi yapılmaktadır. Son yıllardaki verilere göre, zaten az olan enerji üretimi sürekli bir düşüş göstermektedir.

Sonuç

Son yıllarda, Orta Asya ve Kafkasya genelinde gelişen siyasi ve askeri olaylar, her iki bölgenin yeniden ve artan bir biçimde gündeme oturmasını sağlamıştır. Dolayısıyla gelecekte her iki bölge de dünya gündemini yoğun şekilde etkileyeceğe benzemektedir.

Hazar havzasında bulunan Türk Cumhuriyetleri’nin, sahip oldukları zengin enerji yataklarını akılcı ve gerçekçi politikalarla işletmeleri ve güvenilir hatlarla dünya pazarlarına ulaştırmaları kaçınılmazdır. Çünkü bölge devletlerinin güçlenerek tam bağımsız olmaları ve halklarının refah seviyesinin yükselmesi kısa ve orta vadede buna bağlıdır. 

Kaynakça

1-AKÇALI, Pınar-KILIÇBEYLİ, E. Hatun-EFEGİL, Ertan; Yakın Dönem Güç Mücadeleleri Işığında Orta Asya Gerçeği, Gündoğan Yay. İst. 2004

2-AKINBAY, Osman – ÖZEN, Özcan; Çeçenistan,”Çeçen Çatışmasında Petrol Faktörü” İst. 2002

3-ARAS, Osman Nuri; Azerbaycan’ın Hazar Ekonomisi ve Stratejisi, Der Y. , İstanbul, 2001

4-ASLAN, Yasin; Hazar Petrolleri- Kafkas Kördüğümü ve Türkiye, Ank. 1997

5-DOĞANAY, M. Z.-A. F. ATUN; Ortadoğu’nun Jeopolitik ve Jeostratejik Açıdan Değerlendirmesi: Körfez Harbi ve Alınan Dersler, Ankara, 1994

6-GİRİTLİ, İsmet; Kara Altın Kavgası-Petrol ve Politika, Toker Yay. İst. 1978

7-GOULİEV, Resul; Petrol ve Politika, Medyatek Y. , İstanbul, 1997

8-GÜL, Atakan – GÜL, A. Yazgan; Avrasya Boru Hatları ve Türkiye, Bağlam Yay. İst. 1995

9-GÜREL, Ş. Sina; Orta Doğu Petrolünün Uluslar arası Politikadaki Yeri, AÜ SBF Yay. No.43, Ank. 1995

10-KARADAĞ, Raif; Petrol Fırtınası, Emre Yay. İst. 2004

11-KLEVEMAN, Lutz; Yeni Büyük Oyun: Orta Asya’da Kan ve Petrol, Everest Y. , Çev. Hür Güldü, İstanbul, 2004

12-KOCAOĞLU, Mehmet; Petro-Strateji, Türkeli Y. , 1996

13-KÖSEBALABAN, Hasan; Hazar’da Petrol Kavgası, Anlayış Dergisi, Eylül – 2003, s. 62-64

14-MARDANOĞLU, S.- MUHAMMEDİEV, N. ; Özbekistan Kılavuzu, Mine Matbaası, Ankara, 1999

15-NEBİLER, Halil-PARLAR, Suat; Petrolün Ekonomi Politiği,  Sarmal Yayınevi, İst., 1996.

16-NORENG, Qystein; Ham Güç: Petrol Politikaları ve Pazarı, Çev. Nurgül Durmuş, Elips Y. , Ankara, 2004

17-OGAN, Sinan; www.strategyturkey.org , 17.07.2004

18-ÖĞÜTÇÜ, Mehmet; Avrasya enerjisi-Stratejik Dengeler ve Türkiye, Yeni Forum, Kasım,1995,c.16,s.2

19-ÖZALP, Necdet; Büyük Oyunda Hazar Enerji Kaynaklarının Önemi ve Konumu, Panorama Dergisi, Sayı 1, Şubat-2004

20-PALA, Cenk; 21. Yüzyıl Dünya Enerji Dengesinde Petrolün ve Hazar Petrollerinin Yeri ve Önemi, Petro-Gas, Sayı 11, Mart-Nisan 1999, s. 20-25

21-PAMİR, Necdet; Bakü-Ceyhan Boru Hattı, ASAM Yay. Ank. 1999

22-PARLAR, Suat; Barbarlığın Kaynağı PETROL; Anka Yay. İst. 2003

23-RAŞİD, Ahmet; Taliban- İslamiyet Petrol ve Orta Asya’da Yeni Büyük Oyun, çev. Osman Akınbay, Everest-Mozaik Y. , İst. 2001

24-ŞANLI, Barış; Kafkasya’da Enerjinin Yeni Jeopolitiği,  Anlayış Dergisi, Eylül-2003, s.50-51

25-ŞANLIBAYRAK, Y. Sezgin; Hazar Petrolleri ve Türkiye’nin Jeopolitiği Üzerine, Bitirme Tezi, KATÜ, İİBF, UİB, 2003

26-ULUSEL, Rahid; Küreselleşme Sürecinde ABD-Türkiye-Azerbaycan Ortaklığı, çev. Elnur Ağaoğlu, Siyaset Ekseni G., 14.05.2004

27-YÜCE, Ç. Kürşat; Türk Dünyası-Temel Meseleler ve Çözüm Önerileri, Tutibay Y. Ank. 2001

28-ZİSCHKA, Antoine; Dünyada ve Türkiye’de Petrol İçin Gizli Savaş – “Bir damla kan bir damla petrol”, (Der. Tarık Dursun), Kural Yayınları, İst. 1965

Çağrı Kürşat Yüce

Kaynak: http://www.usakgundem.com/makale.php?id=186

Print Friendly

Nedir

İlginizi Çekebilir

Azerbaycan bir demokrasi mi?

Cumhurbaşkanlığı makamı babadan oğla geçen bir rejim demokrasi olabilir mi? Olamaz tabii ama Aliyev, demokrasi …

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

 

ankara escort ankara escort ankara escort bayan escort ankara ankara escort ankara escort ankara escort ankara escort bayan ankara escort ankara bayan escort beylikdüzü escort bayan beylikdüzü escort beylikdüzü escort bahçeşehir escort bayan istanbul escort bursa escort beylikdüzü escort bursa escort istanbul escort istanbul escort mersin escort bayan escort kayseri escort bayan bursa kocaeli escort atasehir escort bayan porno izle porno izle porno izle porno izle porno izle gaziantep escort izmir escort istanbul escort istanbul escot bayan