Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin (UCM) Sudan Devlet Başkanı Ömer el Beşir hakkında verdiği tutuklama kararı farklı kesimlerin farklı tepkilerine neden oldu. Kararın Sudan’daki durumu daha da karıştıracağını iddia edenler de oldu, bu kararın geciktiğini söyleyenler de…

Verilen karara atfedilecek önem için kararı veren kurumu (UCM) gelin yakından tanıyalım:

2002’de kurulan mahkemeyi, 192 BM üyesi ülkeden 108’i tanıyor ve mahkemeyi kuran sözleşmeye imza koyacak ülke sayısının artması bekleniyor. Mahkeme, soykırım yapan, insanlığa karşı suç işleyen kimseleri uluslararası toplum adına yargılama yetkisine sahip ve mahkemeye başvurma hakkı ise üye devletlerle BM Güvenlik Konseyi üyelerinde. Ancak ABD, Çin, Rusya gibi bazı konsey üyeleri mahkemeyi kuran sözleşmeyi imzalamaya yanaşmıyorlar (Türkiye de).Yani mahkemenin bağlayıcılığını tanımayanların mahkemeyi harekete geçirme hakkı var. Ayrıca mahkeme kuruluş yılı olan 2002 yılından öncesi ile ilgilenmiyor. Nedeni ise bazı üye ülkelerin geçmişlerindeki “icraatları”.

İşte bu mahkemenin El Beşir hakkında verdiği tutuklama kararı bazı kesimlerde Sudan üzerindeki hesaplar hakkında yeniden düşünme ihtiyacı doğurdu:

Acaba Batı, parçalanmış, denize kıyısı olmayan, yer altı ve yer üstü kaynaklarına kolayca ulaşılabilen bir Sudan hedefine ulaşmak için mi bu kararı çıkarttırdı?

Aslında bu soru, ülkenin doğal zenginlikleri göz önüne alındığında pek de abartılı olmayan bir tereddüdü ifade ediyor. Çünkü Sudan’da günlük 500 bin varil petrol çıkarılıyor ve sadece Darfur’daki petrol yataklarından günde 500 bin varil petrol çıkarılması planlanıyor. İşin daha da ilgi çekici yanı ise çıkarılan petrolün yarısından fazlasının Çin tarafından ithal ediliyor olması. Ayrıca Sudan, uluslararası anlaşmalara göre Nil'in sularının kullanımına sahip iki ülkeden birisi ( diğeri Mısır ).

İşte böylesine önemli zenginliklere sahip Sudan’ın istikrarsızlığının artırılması Batı için (özellikle ABD için) önemli bir hedef... Amaçlanan ise BM’nin harekete geçirilip bölgeye barış gücü yerleştirilmesi… Tabiî ki bölge insanı korumak için değil, petrol akışını güvence altına almak için… Bir de iktidar değişikliği sağlanabilirse ülke ekonomisindeki Çin hâkimiyeti de kırılmış olacak.

Batının bu hedefe ulaşabilmesi için elinde birçok malzeme de var aslında: Güney Sudan'da 2011'de yapılacak referanduma bağlı olarak ülkenin parçalanması tehlikesi, Darfur’daki merkezi hükümet yanlısı Arap Cancavid grupları ile Arap olmayan yerli halk arasındaki çatışmalar, Sudan’ın çok parçalı etnik- kültürel yapısı ve İsrail’in bölgedeki etkinliği.

Özellikle Sudan’ın güney komşusu Kenya ile çok sıkı ilişkileri bulunan İsrail’in ülkedeki istikrarsızlıkta büyük payı olduğu söyleniyor. İsrailliler, Kenya merkezli şirketleri aracılığıyla Güney Sudan’da oldukça aktif bir role sahipler. Hatta iddialara göre, geçtiğimiz yıl Somalili korsanların kaçırdığı Rus silahları taşıyan Ukrayna gemisi Güney Sudan'a gidiyordu ve bu gemi İsrail asıllı bir Rus vatandaşına aitti. İsrail’in asıl hedefi olarak ise Sudan’ın parçalanması ve Mısır’ın güneyden kuşatılması gösteriliyor.

Ancak günümüzde Sudan’ı dünya gündeminde tutan en önemli gelişme ise Darfur bölgesinde yaşanan olaylar… Aslında iki Müslüman grubun birbirini yok etmeye çalıştığı bölgede ilk olaylar kuraklığa bağlı olarak yaşanan 1985’teki açlık döneminde görülmeye başladı. 2003 yılından itibaren çatışmalar önü alınamaz bir hale geldi ve bölgenin adı daha çok duyulmaya başlandı. Yaşanan trajedinin bilançosu ise yaklaşık 300 bin ölü ve 3 milyon mülteci oldu.

Kısacası Afrika’nın en geniş yüzölçümüne sahip ülkesinde ve yüzölçümü Türkiye’den daha büyük olan Darfur’da herkesin kendince hesaplar yaptığı adı “dram” konabilecek gelişmeler yaşanıyor. Ve karışıklıkların engellenip birlik sağlanması ise zor görünüyor. Hele daha birkaç gün önce sığır sürüleri yüzünden çıkan olaylarda 200 kişinin öldüğü düşünülürse…

Yazarın diğer yazılarını görmek için tıklayın.
Köşe yazarlarımızı görmek için tıklayın.