Güncel Yazılar

UÖ (a)

Abu Dhabi Fonu (Abu Dhabi Fund for Arab Economic Development)

Arap ülkelerine ekonomik yardım yapmayı amaçlayan kuruluş. 1971’de Abu Dabi Hükümeti tarafından kurulan fon, kredi açma, garanti sağlama, önemli projelere katılma faaliyetler yürütür. İlk kez 1974’de kredi vermeye başlayan bu Fon’un kuruluş sermayesinin tamamı Abu Dabi Hükümeti tarafından karşılanmıştır. Abu Dabi’nin gayri safi milli hasılasının %30’unu bulan ekonomik yardımlar, Afrika, Asya ve diğer bölgelerdeki islam ülkelerine yapılmaktadır.

ACP Ülkeleri (African, Caribbean and Pasific Countries)

Avrupa Birliği ile tercihli ticaret ilişkisi sürdüren ülkeler. 1975 tarihli Lome I, 1981 tarihli Lome II, 1982 tarihli Lome III ve 1988 tarihli Lome IV antlaşmaları ile kurulan ve sürdürülen bu ilişkilerde amaç, AET’nin sözkonusu ülke kalkınmalarına katkıda bulunması ve bu ülkelerin de AET ülkelerine ucuz ve sürekli hammadde sağlamalarıdır.

ACP ülkeleri: Angola, Bahama, Barbados, Antiqua ve Barbuda, Belize, Bostwana, Benin, Burundi, Burkina Faso, Cabo Verde Adaları, Kamerun, O.Afrika Cum., Ekvatoryal Gine, Fiji, Etiyopya, Gabon, Gana, Gambiya, Grenada, Gine, Gine Bissau, Guyana, Haiti, Jamaika, Kiribati, Kenya, Lesotho, Liberya, Madagaskar, Malavi, Mali, Moritanya, Mauritius, Mozambik, Namibya, Nijer, Nijerya, Papua Yeni Ginesi, Rwanda, St.Kitts ve Nevis, St. Lucia, St. Vincent, Sao Tome ve Princpe, Senegal, Tanzanya, Togo, Tonga, Trinidad ve Tobago, Tuvvalu, Uganda, Vanuatis, Bati Samoa, Zaire, zambiya, Zimbabwe.

Afrika Birliği Örgütü (Organization of African Unity-OAU)

23 Mayıs 1963 tarihinde kurulmuş bölgesel örgüt. İmparator Haile Selasiye’nin tasarısını temel alan Addis Ababa konferansıyla biraraya gelen 32 Afrika ülkesi “Afrika Birliği Antlaşması”nı imzalamıştır. Bu gün üye sayısı 51’e yükselen örgütün başlıca organları, devlet ya da hükümet başkanlarından oluşan Genel kurulu, Bakanlar Konseyi, Genel Sekreterlik ve Arabuluculuk, Uzlaştırma ve Hakemlik Komisyonudur.

Örgütün amaçları şunlardır: Afrika ülkeleri arasında işbirliği ve dayanışmayı geliştirmek, üye ülkelerin bütünlüğünü ve bağımsızlığını korumak, Afrika’daki her türlü sömürüye son vermek, barışçılık ve bloksuzluk politikaları izlemek. Buna rağmen örgütün etkinliği çok sınırlı kaldı. Bunun gibi örgütün arabuluculuk, uzlaşma ve hakemlik komisyonu da bir etkinlik gösteremedi. Yalnızca sömürgecilikten kurtulma ilkesi üzerinde bir antlaşma yapıldı, ama bunun hangi yoldan sağlanacağı konusunda görüş birliğine varılamadı. Etkinliği sınırlı da olsa bu örgüt Afrika devletleri arasındaki anlaşmazlıklara büyük devletlerin toptan ve doğrudan müdahale etmelerini önledi.

Örgütün üyeleri: Angola, Benlin, Bostwana, Burkina Faso, Burundi, Kamerun, Cezayir, Cabo Verde Adaları, O.Afrika Cumhuriyeti, Çad, Comona Adaları, Kongo, Coted’Ivore, Cibuti, Mısır, Ekvatoryal Gine, Etiyopya, Gabon, Gambiya, Gana, Gine, Gine Bissau, Kenya, Lesotho, Liberya, Libya, Madagaskar, Malavi, Mali, Moritanya, Mauritius, Mozambik, Namibya, Nijer, Nijerya, Rwanda, Sahra Arap Dem. Cum., Sao Tome veya Togo, Tunus, Uganda, Zaire, Zambiya, Zimbabwe.

Örgütün merkezi Addis Abada’dadır.

Afrika İktisat Komisyonu (Economic Commission for Africa)

Birleşmiş Milletler’e bağlı olan ve Afrika’nın bölgesel ekonomik sorunlarıyla ilgili bir komisyon. 1958’de kurulmuştur. Onbeş üyesi, sekiz de ortak üyesi vardır. Komisyon ticaret, doğal kaynaklar ve sanayileşme ile fiziksel planlama alanlarında faaliyet gösteren alt komiteler biçiminde örgütlenmiştir. Ayrıca, toplumsal kalkınma konusunda uzmanlar komitesine, kamu yönetimi konusunda da çalışma grubuna sahiptir.

Afrika Kalkınma Bankası (African Development Bank-AFDB)

Bağımsız Afrikalı ülkeler arasında ekonomik işbirliğini geliştirmek amacıyla kurulmuş olan banka. Kısa adı AFDB olan Afrika Kalkınma Bankası, 10 Eylül 1964 tarihinde kurulmuştur. İlk kurulduğu yıllarda “Yeni sömürgecilik” etkilerinden korunmak amacı ile Afrika dışı bölgelerden üye kabul edilmiyordu. 1972 yılında Afrikalı olmayan ülkelere açık ve bankanın bir yan kuruluşu olan Afrika Kalkınma Fonu oluşturuldu. Fon aracılığıyla üye ülkelere düşük faizli borçlanma olanakları tanındı. 1982 yılında banka stütüsünde yapılan bir değişiklik ile Afrika dışındaki ülkelere de üyelik hakkı verildi.

Altı’lar (Group of 6)

Avrupa Ekonomik Topluluğu’nu (AET) kurmak üzere 25 Mart 1957 tarihinde Roma Antlaşması’nı imzalayan altı ülke. Bunlar, Federal Almanya, Fransa, İtalya, Belçika, Hollanda ve Lüksemburg’dur.

Amazon Paktı (Amozan Pact)

Amozan nehri havzasında gelişmeyi koordine etmeyi ve bölgenin çevresini, kaynakları akılcı kullanmak yoluyla korumayı amaçlayan anlaşma. 1978’deki bu anlaşmaya katılanlar Bolivya, Brezilya, Kolombiya, Ekvator, Guyanae, Peru, Surinam ve Venezuela’dır. Anlaşma şu maddeleri içermektedir: a)Bölgedeki su kaynaklarının dikkatli kullanımı, b)diğer üyelerin topraklarını ihlal etmemek şartıyla, her birinin, Amazon topraklarını geliştirme hakkı, c)bölgedeki tüm nehirlerde serbest seyahat, d)sağlık konusunda gelişme ve bir taşıma ve iletişim altyapısı inşa etme, e)ortak araştırma çabalarını teşvik etme, f)turizmi geliştirme. Her üye ülkenin bakanlarından oluşan Amazon İşbirliği Konseyi, anlaşmadaki modelleri uygulamak, politikalar ve programlar geliştirmek amacıyla, yıllık olarak toplanmaktadır.

Amazon Paktı, farklı siyasal ve toplumsal sistemlere sahip olmalarına rağmen, bir coğrafi bölgedeki bağımsız ulusların ortak ekolojik ve kalkınma ile ilgili sorunların üstesinden gelmek için nasıl birleştiklerine güzel bir örnektir. Temel amaçlara henüz ulaşılamamıştır; ama önemli mesafeler de katedilmiştir.

Amerikan Devletleri Örgütü (Organization of American States)

30 Nisan 1948 tarihinde Kolombiya’nın Bogota kentinde imzalanan bir antlaşma ile kurulan örgütün 33 üyesi bulunmaktadır. Örgüt, Amerika kıtasındaki tüm ülkeleri kapsamaktadır (Kanada 1990’da, Belize 1991’de katıldı). Antlaşmaya göre, Amerika kıtasında bir devlete karşı yapılacak her türlü saldırı tüm Amerika kıtası devletlerine yapılmış sayılacaktır. Örgütün başlıca organları, Amerikalılararası Genel Kurul, Dışişleri Bakanlarının Danışma toplantısı, Daimi Konsey, Pan Amerikan Birliği (Sekreterlik) ve uzmanlık kurumları (Ekonomik ve Sosyal Konsey; Eğitim, Bilim ve Kültür Konseyi; Hukuk Komisyonu; Nükleer Enerji Komisyonu; İnsan Hakları Komisyonu) dır.

Amerikan Devletleri Örgütü’nün üyeleri şunlardır: Antiqua ve Barbuda, Arjantin, Bahama Adaları, Barbados, Bolivya, Brezilya, Kanada, Şili, Kosta Rika, Küba, Kolombiya, Dominik Cum., Dominika, Ekvator, El Salvador, Guatemala, Grenada, Haiti, Honduras, Jamaika, Meksika, Nikaragua, Panama, Paraguay, Peru, St.Kitts and Nevis, St.Lucia, St.Vincent, Surinam, Trinidad-Tobago, ABD, Uruguay, Venezuela.

Örgütün merkezi A.B.D.nin başkenti Washington D.C. dedir.

1967’de hükümet olarak örgütten çıkarılmakla birlikte Küba, ülke olarak her zaman üye devlet sayılır. 1982 ilkbaharındaki Falkland adaları bunalımı, Latin Amerika ülkeleri ile ABD arasında büyük bir anlaşmazlığa yol açtı. Bu ülkeler ABD’yi, Arjantine karşı İngiltere’yi destekleyerek Rio de Janerio Karşılıklı Yardımlaşma Antlaşması’nı çiğnemekle suçladılar.

Andean Paktı (Andean Pact)

Bolivya, Ekvator, Peru, Şili ve Kolombiya’nın 1969’da yaptıkları Cartagena Andlaşması ile kurulan bir gümrük birliğidir. 1974’de Venezuela antlaşmaya imza koymuş, Şili 1976’da Pakt’tan ayrılmıştır. Andlaşmaya göre, Pakt’ta üye ülkeler arasında ticaret serbestisi olacak, üçüncü ülkelere karşı ortak gümrük tarifesi uygulanacaktır. Ekvator ve Bolivya hariç, öteki üye ülkeler arasında sanayi ürünleri alanında günümüzde gümrük birliği sağlanmıştır.

Anti-Komintern Paktı (Anti Comintern Pact)

Görünüşte Komünist Enternasyonel’i fakat gerçekte özellikle Sovyetler Birliğini hedef alan antlaşma. 25 Kasım 1926 tarihinde Almanya ve Japonya arasında Komünist Enternasyonel’e karşı imzalanan antlaşmaya 6 Kasım 1937 tarihinde İtalyada dahil olmuştur. Antlaşmanın imzalanmasına, o dönemde Sovyetler Birliği’ne karşı cephe alan ve Japonlar’ın Çin’e karşı giriştiği savaşın başarısı ile yakından ilgilenen Hitler önderlik etti. Ağustos 1936’da Sovyet-Çin Saldırmazlık Antlaşması’nın imzalanması ve ardından SSCB’nin Çin’e savaş uçakları ve mühimmat satması da Japonların tepkisi ile karşılaşmıştı. Antlaşma açık ve gizli olmak üzere iki kısımdan oluşmakta idi. Açık kısım, Komintern’in faaliyetlerini hedefleyen siyasi bir antlaşma niteliğinde idi. Gizli kısım ise daha çok askeri bir nitelik taşımakta, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği ile ortaya çıkabilecek bir çatışma durumunda tarafların neler yapması gerektiğini ele almaktaydı. Paktı 1941 yılında taraflar 5 yıl içinde yenilemişlerdi.

Anzus Paktı (Anzus Pact)

Güvenlik örgütü. 1 Eylül 1951 tarihinde ABD’nin San Francisco kentinde imzalanan bir antlaşma ile kurulmuştur. Anzus Paktı’nı ortaya çıkaran “üçlü güvenlik antlaşması’na göre Pasifik bölgesinde taraflardan birisi saldırıya uğrar ise bu, diğer iki tarafa da yapılmış bir saldırı olarak gözönüne alınacaktır. Amerika Birleşik Devletleri, Pakt ilişkilerine dayanarak bölgede nükleer araştırma ve deneyler yapmıştır. Örgütün en önemli organı Anzus Konseyi’dir. Sürekli bir örgüt yapısı ve belirli bir merkezi bulunmamaktadır. Örgütün üyeleri Amerika Birleşik devletleri, Avusturalya ve Yeni Zelanda’dır.

Arap Birliği (Arab League)

Etnik, dinsel, kültürel ve siyasal nitelikli bir örgütlenme. Resmi adı Arap Devletleri Birliği olan örgüt, 22 Mart 1945’de Kahire’de imzalanan bir antlaşma ile kuruldu. Kurucu ülkeler Mısır, Suudi Arabistan, Irak, Suriye, Ürdün, Lübnan, Yemen ve Filistin Araplarıdır. Kuruluşundan bu yana örgüte 14 yeni devlet kabul edildi. 1965’te gözlemci statüsü ile kabul edilen FKÖ, Eylül 1976’da tam üye oldu.

Örgütün kuruluş amaçları, üye ülkelerin karşılıklı kuvvet kullanımına engel olmak, sorunları barışçı yoldan çözmek, üye ülkelere karşı düzenlenen tehdit ve saldırılarda birlikte önlem almak olarak sıralanabilir. Antlaşmaya göre her üye devlet bir yıl önceden haber vermek koşulu ile örgütten ayrılabilir. Antlaşmaya aykırı davranan üye devlet örgütten oybirliği kararı ile çıkarılabilir. Camp David Antlaşması’ndan sonra Mart 1979’da Bağdat’ta toplanan Arap Dışişleri ve Ekonomi Bakanları Konferansı İsrail ile yeni ilişkiler kuran Mısır’ın üyeliğini askıya almayı ve örgüt merkezini Tunus’a nakletmeyi kararlaştırdı. 1990 yılında Arap Birliği’nin merkezi yeniden Kahire’ye taşındı. Örgütün organları, Arap Konferansı, Ekonomik Konsey, Savunma Konseyi, Dışişleri Bakanları Konseyi ve Genel Sekreterlik’tir. Ayrıca özel danışma komiteleri bulunur ve bunlar örgütün mali ve idari faaliyetlerini yürüten sekreterliğe bağlıdır. Dışişleri Bakanları Konseyi’nde her ülke bir oy ile temsil edilir ve oybirliği ile alınan kararlar bağlayıcı niteliktedir.

Örgütün üyeleri: Mısır, Suudi Arabistan, Irak, Lübnan, Suriye, Ürdün, Yemen, Cezayir, Bahreyn, Cibuti, Libya, Moritanya, Fas, Umman, Katar, Somali, Sudan, Tunus, B.A.E. ve F.K.Ö.’dür.

Arap Ortak Pazarı (Arab Common Market)

Arap Birliği’ne dahil ülkelerce imzalanan bir andlaşmayla kurulan bir ekonomik birlik. Arap dünyasında siyasal birliğinin gerçekleştirilmesi için 1945 yılında kurulmuş bulunan Arap Birliği’nin ekonomik alanda da birlikte davranabilmek amacıyla yaptığı girişimler sonucunda 6 Haziran 1962’de bir antlaşma imzalandı. Andlaşma ile bir Arap Ortak Pazarı’nın kurulması öngörülüyordu. 1964’te Ürdün, Suriye, Kuveyt, Mısır ve Irak da andlaşmaya imza koydular. Kuveyt hariç, 1 Ocak 1965’te Arap Ortak Pazarı’nın kurulması kabul edildi.

Pazarın kurulmasıyla tarımsal ürünler ile hammaddeler alanında da dış ticaretteki sınırlamalar kaldırılmıştır. Sanayi ürünlerindeki kısıtlamaların kaldırılması için çalışmalar sürdürülmektedir.

Asya Kalkınma Bankası (Asian Development Bank)

Birleşmiş Milletler Asya ve Uzakdoğu Ekonomik Komisyonu’nun tavsiyesi üzerine 1966 yılında Filipinler’in başkenti Manila’da kurulmuştur. Birleşmiş Milletler’de Asya’da bir bölge bankasının kurulması yönündeki görüşmeler 1960’ın ilk aylarında başlamış; ancak A.B.D.’nin bankanın sermayesine katkıda bulunmaya karar vermesine karar görüşmeler bir sonuca varamamıştır. A.B.D.’nin bu kararından sonra kurulan Asya Kalkınma Bankası, faaliyetine 12 Aralık 1966 tarihinde başlamıştır. Amaç, bölgenin iktisadi kalkınmasına destek olmak ve bu konuda üyeler arasında işbirliğini geliştirmektir. ABD kaynakları, bölgedeki yoksul ülkelere cazip koşullarda kredi verilmesinde kullanılır. Açılan krediler ile, özellikle tarım, enerji, madencilik ve sanayi alanlarındaki projeler finanse edilir. Kaynaklarını üye ülkelerin mali katkılarından sağlar. Bankaya 31 Asya ve Pasifik, 14 de Asyalı olmayan ülke üyedir. Banka yönetiminde %66.9 oranında Asya ülkelerinin ağırlığı söz konusudur. Türkiye Nisan 1991 tarihinde kuruluşa üye olmuştur. Bankaya üye olan, fakat Asya’da bulunmayan devletler arasında Almanya, Kanada, İngiltere ve İsviçre gibi devletler vardır.

Asya Pasifik Ekonomik İşbirliği (Asian Pasific Economic Cooperation-APEC)

Bölgesel nitelikli bir ekonomik örgütlenme. NAFTA Andlaşması’ndan sonra Asya-Pasifik’teki gelişen pazarı kaybetmek istemeyen ABD tarafından teşvik edilmiştir. Üyeleri Japonya, Çin, Hong Kong, G. Kore, Singapur, Tayland, Filipinler, Malezya, Tayvan, Brunei, Avusturalya, Yeni Zelanda, Amerika, Kanada, APEC’e, Japonya gibi ticaret fazlası bulunanlar, Malezya gibi Amerika’nın üzerinde ekonomik baskı kurmasından endişe duyanlar, Çin gibi insan hakları konusunda sorunları olan ülkeler sıcak bakmıyorlar.

Avrupa Atom Enerjisi Topluluğu (European Atonomic Energy Community-EURATOM)

Avrupa Topluluklarını oluşturan üç kuruluştan biri. Diğer ikisi Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu ile Avrupa Ekonomik Topluluğu’dur. Avrupa Atom Enerjisi Topluluğu, Avrupa Ekonomik Topluluğu ile birlikte 1957 Mart’ında imzalanan Roma Antlaşması ile kurulmuş ve 1958 başında yürürlüğe girmiştir. EURATOM’un amaçları, Avrupa’da nükleer enerji sanayiinin kurulması ve geliştirilmesi, atom enerjisinin barışçı yollardan kullanılması, enerji üretiminin artırılması, bunun tarım-sanayi sektörlerinde verimli kullanılması ve teknolojinin geliştirilmesi biçiminde özetlenebilir. Belçikalı Henri Spaak öncülüğünde kurulan EURATOM, 1965 tarihli “Füzyon Antlaşması” ile Avrupa Topluluğu bünyesinde faaliyet göstermeye başlamıştır. A.E.T.’yi kuran altı ülke (Fransa, Fed.Almanya, İtalya, Belçika, Hollanda ve Lüksemburg) aynı zamanda EURATOM’un kurucusudur. Avrupa Topluluğu’na yeni ülkelerin katılmasıyla EURATOM’un üye sayısı da artmıştır. Avrupa Atom Enerjisi Topluluğu (EURATOM)’nun örgüt merkezi, Belçika’nın başkenti Brüksel’dedir.

Avrupa Birliği (European Union)

Aslında birbirinden farklı, ancak birbirini tamamlayan üç topluluğun oluşturduğu birlik. Bu topluluklar; Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu, Avrupa Atom Enerjisi Topluluğu ve Avrupa Ekonomik Topluluğudur. Bunlardan ilk ikisi kendi özel konularıyla ilgilenirler. Avrupa Ekonomik Topluluğu ise onların dışında kalan tüm ekonomik konuları kapsar. 1994’e kadar Avrupa Topluluğu ya da Avrupa Ortak Pazarı ifadeleri kullanılmıştır. Birlik Avrupa Topluluğu olarak Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu Antlaşması’nı imzalayan altı ülkenin (Altılar) bu yolda daha ileri bir adım atarak bir “Gümrük Birliği” kurmak üzere, Roma Antlaşmasını imzalamalarıyla ortaya çıkmıştır. 25 Mart 1957’de imzalanan Roma Antlaşması ile Avrupa Atom Enerjisi Topluluğu da kurulmuştur.

Roma Antlaşması’nda bir iktisadi birleşme şekli olarak Gümrük Birliği öngörülüyordu. Diğer bir deyişle, altı kurucu ülke olan Fed. Almanya, Fransa, İtalya, Belçika, Hollanda, Luxemburg’un aralarındaki gümrük tarifelerini ve öteki dış ticaret kısıtlamalarını kaldırmaları ve dışarıya karşı bir ortak gümrük tarifesi uygulamaları kabul ediliyordu. Bununla birlikte, Roma Antlaşması’nda öngörülen amaçlar bundan daha ileri idi. Şöyle ki, Gümrük Birliği’nden öteye, bölge içinde üretim faktörlerinin serbest dolaşımı sağlanarak bir ortak pazara geçilmesi ve oradan da ekonomik, mali ve sosyal politikaların uyumlaştırılarak bir iktisadi birlik kurulması amaçlanmıştır. Roma Antlaşması’nın uzun vadedeki amacının Batı Avrupa ülkeleri arasındaki bir siyasal birliği gerçekleştirmek olduğu söylenebilir. Avrupa Birliği’nin bu amaca ulaşmak için benimsediği bazı ortak politikalar vardır. Bunlar arasında örneğin ortak tarım politikası, ortak rekabet politikası gibi politikalar yer alır. Uzun vadede üye ülkelerin hukuk sistemlerinde yakınlaşma söz konusudur. Avrupa Topluluğunun üye sayısı 1 Ocak 1973’de İngiltere, İrlanda ve Danimarka’nın katılımı ile dokuza, 1 Ocak 1981’de Yunanistan’ın katılımı ile ona, 1 Ocak 1986’da İspanya ve Portekiz’in katılımı ile 12’ye çıkmıştır. Avusturya, İsveç ve Finlandiya ise 1 Ocak 1995 tarihinden itibaren Birliğe üye olmuşlardır. Norveç ise halk oylaması sonucu üyeliği reddetmiştir. Sonuç olarak üye sayısı 15 oldu. Sonraki genişleme dalgaları ile bugünkü üye sayısı 27’dir. Yakın zamanda (2013) Hırvatistan’ın üyeliği ile bu sayı artmış olacaktır. Türkiye Cumhuriyeti ise 1987’de tam üyelik başvurusu yapmıştır. Esasen Ankara Antlaşması ile Avrupa Topluluğu ve Türkiye arasında bir “ortak üyelik” statüsü kurulmuştur.

Avrupa Birliği’nin kurumları ve organları şunlardır:

a) Konsey: Konsey, her üye devletin hükümet üyelerinden birinin katılmasıyla oluşan bir organdır. Genellikle, Konseye üye devletlerin Dışişleri Bakanları katılmaktadır. Konseyin görevi, üye devletlerin genel ekonomik politikalarının eşgüdümünü sağlamak ve Roma Andlaşması’nda öngörülen amaçları gerçekleştirmede karar vermektir. Konsey kimi kararlarını basit çoğunlukla alır. Ancak, kimi durumlarda da, nitelikli çoğunluk ya da oy birliği aranmaktadır. Nitelikli çoğunlukta, her üye ülkenin nüfus ve diğer özelliklerine göre saptanmış ağırlıklı oylar bulunmaktadır.

b) Komisyon: Komisyon üyelerinin seçimi üye devletlerin ortak olurları ile gerçekleştirilmektedir. Üyeler, görevleri boyunca, hiçbir hükümet veya kuruluştan yönerge isteyemez ve alamazlar. Komisyonun görevleri, Roma Andlaşması gereğince alınan kararların uygulanmasını denetlemek, bazı durumlarda tavsiye ve görüşler bildirmek, her yıl Birliğin çalışmaları hakkında genel bir rapor hazırlamaktır. Komisyon kararları üyelerin çoğunluğu ile alınır. Uygulamada AB’nin motoru Komisyon almaktadır.

c) Avrupa Parlamentosu: Bu organ Roma Antlaşmasında başında Meclis diye anılmış ve 1962’den bu yana da Avrupa Parlamentosu adını almıştır. AP üyeleri her üye devlette halk tarafından doğrudan seçilmektedir. Her üye ülkenin belirli bir parlamenter kontenjanının bulunduğu bu organdaki siyasal gruplar şunlardır: Sosyalistler, Hristiyan Demokratlar, Avrupa Demokratları, Komünistler, Liberaller, Reformistler, Avrupa İlerici Demokratlar, Avrupa Sağı Yeşiller ve Bağımsızlar. Parlamento yılda birer hafta süreli on dört toplantı, bazen de bunlar dışında olağanüstü toplantılar yapar. A.P.’nin başlıca görevi denetim ve danışmadır. Parlamento, Konsey ve Komisyon’un işlemlerini denetlemektedir. A.P.’nin Birlik bütçesi üzerindeki yetkileri artmıştır. Ancak, henüz bağlayıcı karar alma yetkisi bulunmamaktadır.

d) Adalet Divanı: AB yargı organıdır. 13 yargıç ve bunlara yardımcı olan savcılardan oluşmaktadır. Adalet Divanı’nın görevi Roma Antlaşması’nın yorum ve uygulamasında hukuka uygunluğu sağlamaktır. Adalet Divanı’na gerçek ve tüzel kişiler başvurabilir. Kararlar oyçokluğu ile alınır, bağlayıcıdır ve temyiz imkanı yoktur.

e) Ekonomik ve Sosyal Komite: Birliğin ekonomik ve toplumsal konularda danışma organıdır. Komite üyeleri dört yıl için Konsey tarafından seçilmektedirler ve ulusal devletlerinden bağımsız olup, hiç bir devlet veya kuruluştan direktif alamazlar.

f) Avrupa Konseyi: 1974 Paris Konferansı kararına göre oluşmuş bir “zirve konferansı”dır. Bakanlar Konseyi’nin üzerinde bir yetkiye sahiptir. Her üye ülkenin hükümet ya da devlet başkanlarından, Fransa’nın ise iç hukuku gereği hem hükümet hem de devlet başkanlarından oluşur. Birlik içinde yaşamsal önem taşıyan durumlarda kararlar alır ve alınan kararlar bağlayıcı niteliktedir. Birlik mevzuatını oluşturur.

Birliğin ayrıca, Avrupa Sosyal Fonu, Avrupa Yatırım Bankası, Avrupa Parasal İşbirliği Fonu gibi mali kuruluşları vardır.

Avrupa Birliği’nin genel merkezi, Komisyon toplantılarının yapıldığı Brüksel’dir. Parlamento’nun merkezi Strazburg ve Lüksemburg, Adalet Divanı’nın merkezi ise Lüksemburg’tur.

1 Temmuz 1987 yılında, Avrupa Topluluğu ülkeleri “Avrupa Tek Senedi”ni kabul etmişlerdir. Avrupa Tek Senedi, Roma Andlaşması’nın yeniden düzenlenmesi ve güncelleştirilmesi için oluşturulmuş olan belgedir.

9-10 Aralık 1991’de Hollanda’nın Maastricht kentinde bir araya gelen Topluluk liderleri, 1999 yılına kadar ortak para birimine geçme kararı almışlardır. İngiltere’nin ve Danimarka’nın buna katılmama istekleri kabul edilmiştir. Ayrıca ortak bir savunma politikasının temelleri atılmıştır. Maastricht Andlaşması 1 Kasım 1993’te yürürlüğe girmiştir.

Ayrıca 31 Aralık 1992’den itibaren yürürlüğe girmek üzere, Avrupa Birliği içinde mal hizmet, sermaye, işçi ve turist dolaşımındaki sınırlamalar kaldırılmıştır. Bunun dışında ortak bir tarım, balıkçılık ve nükleer araştırma politikaları da mevcuttur.

Avrupa Ekonomik Alanı (European Economic Area)

Avrupa Serbest Ticaret Bölgesi (EFTA) üyeleri ile AT arasındaki ikili andlaşmalarla sürdürülen ilişkileri çok taraflı bir çerçeveye oturtmak ve ticaret dışındaki alanlara da yaymak amacıyla yapılan çalışmalar sonucunda Ekim 1991’de anılan iki örgütün imzalaması sonucu kurulmuştur. Avrupa Ekonomik Alanı, Sözleşmesi’yle taraflar arasında mal, hizmet, sermaye ve işgücünün serbest dolaşımı, standartların uyumlaştırılması, teknik engellerin kaldırılması, çevre korunması, eğitim, kültür, tüketici haklarının korunması, araştırma ve geliştirme vs. gibi konularda işbirliğine gidilmesi öngörülür.

Avrupa Ekonomik İşbirliği Örgütü (Organization for European Economic Cooperation-OEEC)

1947-1960 yılları arasında faaliyet göstermiş bölgesel nitelikli iktisadi örgütlenme. İkinci Dünya Savaşı’nın Batı Avrupa ülkelerinde yarattığı hasarı onarmak amacı ile oluşturulmuştur. Bu amaca yönelik olarak Amerika Birleşik Devletleri’nden Marshall Planı çerçevesinde fonlar sağlanmıştır. Avrupa Ekonomik İşbirliği örgütü, ABD tarafından sağlanan fonların üye ülke ekonomilerini canlandırmaya yönelik olarak etkin dağılımını sağlamak ve üye ülkeler arasındaki ticari ödemeleri kolaylaştırma faaliyetlerini yürütmüştür. Türkiye Cumhuriyeti’nin 8 Temmuz 1948 tarihli ve 5252 sayılı yasa uyarınca katıldığı Örgüt, Batı Avupalı ülkelerin ekonomilerinin zamanla toparlanıp gelişmesiyle beraber faaliyet alanını genişletmek amacı ile 1961 yılında Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatına (OECD) dönüştü.

Avrupa Ekonomik İşbirliği Örgütü’nün üyeleri; İngiltere, İrlanda, Avusturya, Finlandiya, İzlanda, Danimarka, İsveç, Hollanda, Portekiz, Luxemburg, İsviçre, Belçika ve 1949’larda katılan Federal Almanya’dır. OEEC, OECD’nin öncü kuruluşu olarak kabul edilmektedir.

Avrupa Ekonomik Topluluğu (European Economic Community)

Avrupa Topluluğu’nu oluşturan kuruluşlardan birisi. İtalya’nın başkenti Roma da 25 Mart 1957 tarihinde Fransa, Fed.Almanya, İtalya, Belçika, Lüksemburg ve Hollandanın aralarında imzaladıkları bir antlaşma ile kurulmuştur. AET’yi kuran RomaAnt. 1 Ocak 1958 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Avrupa’nın, ABD ve SSCB liderliğindeki bloklardan bağımsız olarak, kendi başına gelişme sağlaması amacı ile başlatılan girişimlerin bir sonucu durumundadır. 2. Dünya Savaşı sonrasında yıkılan Avrupa’nın dayanışma içinde yeniden imarına yönelik faaliyetlerde R. Schuman, K. Adenauer, W.Churchill gibi siyaset adamlarının büyük etkileri olmuştur. Avrupa Kömür ve Çelik Birliği’nin kurulmasından sonra sözkonusu 6 ülke 1955 yılında Messina’da bir araya gelerek geniş kapsamlı bir ekonomik birlik oluşturma kararı almışlardır. Amaç birliğe üye olan ülkelerin ekonomik açıdan tek bir ülke gibi davranmalarını sağlamaktır. Buna göre, iç pazarları yetersiz olan ülkeler, aralarındaki gümrük engellerini kaldıracak ve her türlü kısıtlama farklılığı giderecek bir ortak pazar kurmak için birleşeceklerdir.

Ortak Pazar adı ile anılan AET’nin kuruluşundan sonraki ilk 10 yıla “geçiş dönemi adı verilmiştir. Roma Antlaşması’na göre Topluluğun amaçları şu şekilde özetlenebilir: Üye ülkelerin ekonomi politikalarının yaklaşımı ile Topluluğun bütünü içinde ekonomik çalışmaların uyumlu duruma getirilmesi, Topluluk üyesi ülkelerde sürekli ve dengeli bir gelişme sağlanması için gerekli işbirliğine yönelik kurumlar oluşturulması, üye ülkelerde yaşam standartlarının yükseltilmesi amacı ile düzenli işbirliği sağlanması, diğer devletler ile işbirliğinin geliştirilmesi ve bu devletlere karşı ortak ekonomi politikalarının yürütülmesi. Örgüt sözkonusu amaçlarına ulaşmak için şunları gerçekleştirmeye çalışmaktadır: Üye ülkeler arasında mal, hizmet, emek ve sermayenin serbest dolaşımı; para, maliye ve kambiyo politikalarında ortak tutum ve faaliyetler; Topluluk dışı ülkelere karşı ortak ekonomik politikalar; ulaşım, haberleşme, enerji vb. konularda ortak tutum ve faaliyetler, üye ülkelerin yasal mevzuatlarının birbiri ile uyumlu duruma getirilmesi ve bunun için gerekli kurumları oluşturma.

Türkiye 12 Eylül 1963 tarihinde imzalanan ve 1 Aralık 1964’de yürürlüğe giren Ankara Antlaşması ile AET’ye “ortak üye” olmuştur. Malta ve G. Kıbrıs da ortak üye statüsündedir. Toplulukla Türkiye arasında ortaklık rejimini düzenleyen şu iki organdır: (a)Ortaklık Konseyi: Ortaklık rejiminin asıl karar alma merciidir; (b)Türkiye Topluluk Karma Parlamento Komisyonu: Avrupa Parlamentosu ile TBMM arasındaki işbirliğini yürütür.

Ortak üyeliğin üç aşaması vardır: (i)Hazırlık dönemi, (ii)Geçiş dönemi, (iii)Son dönem. 1 Aralık 1964’de başlayan hazırlık dönemi 5 yılı kapsıyordu. Geçiş dönemi, emeğin serbest dolaşımı, sanayi ürünlerinde gümrük birliğine ve tarım ürünlerinin serbest dolaşımına hazırlık niteliğindedir. Son dönem, Ankara Antlaşması’na göre katılma protokolünün yürürlüğe girişinin 22. yılından itibaren (1995) son dönem başlar. Ancak bu dönemin ne kadar süreceği belirtilmemiştir.

1965 yılında imzalanan “Füzyon Antlaşması” ile AET, Avrupa Kömür ve Çelik Birliği ve Avrupa Atom Enerjisi Topluluğu ile birleşerek Avrupa Topluluğu adını aldı.

Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT) (Organization on Security and Cooperation in Europe-OSCE)

Eski Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Konferansı’nın yeni adı. Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Konferansı, bağlayıcı nitelikte olmayan bir Nihai Senet’in imzalanmasıyla sonuçlanan bir dizi uluslararası toplantıdır (1973-75). Bu senet Avrupa’da II. Dünya Savaşı sonrası ortaya çıkan sınırları dokunulmaz olarak kabul etmekte ve anlaşmaya imza atan ülkelerin insan haklarına ve temel özgürlüklere saygı göstermelerini, bilim, kültür ve başka alanlarda işbirliği yapmalarını öngörmekteydi. Konferansa Arnavutluk dışındaki bütün Avrupa ülkelerinin yanı sıra ABD ve Kanada da katıldı. SSCB daha 1950’lerden başlayarak, Doğu Avrupa’da egemen bir konum elde etmesini sağlayan savaş sonrası düzenlemelerini meşrulaştırmanın aracı olarak bir Avrupa Güvenlik Konferansı’nın toplanması için uğraşıyordu. Ama Doğu ile Batı arasında bir yumuşama sürecinin yaşandığı 1970’lerin başına değin bu yönde herhangi bir somut adım atılamadı. Daha sonra, Kasım 1972 ile Haziran 1973 arasında Helsinki’deki gündemi belirlemek üzere büyükelçiler düzeyinde hazırlık görüşmeleri yapıldı.

Konferans üç aşamada gerçekleşti. 3,7 Temmuz 1973’te Helsinki’de düzenlenen ilk toplantı, Dışişleri Bakanları düzeyinde yapıldı. Uzmanlık Komitelerinin konferans belgelerinin taslağını hazırladığı ikinci toplantı Cenevre’de yapıldı ve 18 Eylül 1973’ten 7 Temmuz 1975’e değin sürdü. Son olarak 31 Temmuz-1 Ağustos 1975’te Helsinki’de düzenlenen doruk toplantısında bir araya gelen 35 ülkenin devlet başkanları Nihai Senet olarak bilinen belgeyi imzaladılar.

Nihai Senet’te öngörülen anlaşmanın uygulanışını gözden geçirmeye yönelik ilk izleme konferansı, 1977-1978’de Belgrad’da toplandı. İkinci bir gözden geçirme konferansı ise Kasım 1980’de Madrit’te yapıldı.

Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Konferansı, 1985’te iktidara gelen Gorbaçov’un Batı ile yakınlaşma politikası ve özellikle 1989 sonbaharında Doğu Avrupa ülkelerinde ortaya çıkan demokratikleşme hareketleriyle özel bir önem ve yeni Avrupa barış ve düzeninin kurulmasında ağırlıklı bir rol kazandı.

19-22 Kasım 1990’de Paris’te AGİK doruk toplantısı yapıldı. Bu toplantıyla, AGİK, yaptırım gücü olmayan, ancak Avrupa’daki anlaşmazlık ve çatışmalarda yararlı roller üstlenebilecek çok daha kapsamlı bir çerçeveye sahip oldu. Toplantı, aynı zamanda, bloklararası rekabetin, yani soğuk savaşın, tamanlamıyla tarihe karıştığını da resmi hale getirmiş ve Avrupa’nın bölünmüşlüğünün tümüyle aşılması yolunda önemli bir adım oluşturmuştur.

1975 Helsinki toplantısından sonra, Madrid ve Viyana’da izleme toplantıları için biraraya gelen üye ülkeler, 1989 Ocak ayında “Avrupa’nın Geleceği için Çerçeve” başlıklı bir kapanış belgesi yayınlamışlardır. İşte, bu belgede öngörülen çalışma konularının değerlendirilmesi Paris’te yapıldı. Bu konuların başında Viyana’da yürütülen Avrupa Konvansiyonel Kuvvet İndirimi (AKKUM) geliyordu. Bu andlaşma NATO ile Varşova Paktı üyeleri arasında 20 Kasım’da Paris’te imzalandı. AGİK’in Paris Toplantısında aldığı kararlar (Parti Şartı) şöyle sıralanabilir: (i)Sürecin kurumsallaştırılması ve bir sekreteryanın kurulması; (ii)Avrupa bütünleşmesine yönelik adımların görüşüleceği bir konferansın her iki yılda bir düzenlenmesi; (iii)Bir “çatışmaların önlenmesi” merkezinin kurulması ve bu merkezde çatışmaların durdurulmasına yönelik çalışmaların yapılması; (iv)Kurulması planlanan AGİK parlamento organına “Avrupa Aaomblesi” adının verilmesi; (v)Hukukun üstünlüğünü vurgulayan AGİK yükümlülüklerinin yinelenmesi; (iv)AGİK’e üye ülkelerdeki seçimlerin denetlenmesine olanak sağlayacak bir mekanizmanın kurulması; (vii)Serbest rekabete dayalı, pazar ekonomisinin geliştirilmesine yönelik işbirliği ilkelerinin saptanması ve (viii)Çevre korunması için çok yönlü işbirliğinin geliştirilmesi.

1992 Temmuz’unda AGİK’in Helsinki’de yaptığı ikinci doruk toplantısında, üye ülkeler AGİK’in ortak güvenlik işlevini güçlendirmişlerdir. Artık, olağanüstü toplantı için oşbirliği aranmamakta ve ani bunalımlarda taraflar arasında erken danışma mekanizmaları oluşturulmaktadır. Araştırma ve rapor hazırlama özel grupları kurulmuş ve bu gruplar Bosna-Hersek, Ermenistan, Azerbaycan, Ukrayna, Moldova, Beyaz Rusya ve Orta Asya Cumhuriyetlerinde görev almışlardır. 1992 Helsinki Belgesi AGİK’in Avrupa Birliği, NATO, Batı Avrupa Birliği ve Bağımsız Devletler Topluluğu’nun barışı koruma mekanizmalarına AGİK bölgesinde barışın korunması konusunda çağrıda bulunabileceğini hükme bağlamıştır. Ancak, AGİK’in Bosna-Hersek gibi çatışma noktalarında etkili olamadığı da bir gerçektir.

Avrupa Hava Taşımacılığı Güvenlik Örgütü (European Organization for Safety of Air Naviation-Eurocontrol)

Avrupa’da hava taşımacılığı ile hava trafiğini düzenlemeyi amaçlayan kuruluş. 13 Aralık 1960 tarihinde Brüksel’de imzalanan bir sözleşme ile kurulan örgütün başlangıçta on bir üyesi bulunmakta idi. 1963 yılında yürürlüğe giren sözleşmeye göre örgütün organları şunlardır: Daimi Komisyon, Yönetim Komitesi, Hava Trafik Servisi Ajansı ve Genel Direktörlük.

Örgüt Üyeleri: Belçika, Fransa, Almanya, İrlanda, Lüksemburg, Hollanda, İngiltere, Yunanistan, Portekiz, Malta ve Türkiye, İtalya ve Kıbrıs 1991 yılında üye olmuşlardır.

Avrupa İnsan Hakları Divanı

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ile kurulan uluslararası yargı yeri. Avrupa Konseyi’ne üye olan devletlerin sayısı kadar yargıçtan oluşur. Konsey’in Danışma Meclisi, bu yargıçları üye devletlerce sunulan listelerdeki adlar arasından dokuz yıl süreyle görev yapmak üzere seçer. Divana yalnız devletler başvurabilir. Başvuru yolu bireylere açık tutulmamıştır. Divan ancak, yetkisini ayri bir bildiriyle kabul etmiş olan devletler arasındaki uyuşmazlıklara bakar. Ayrıca Avrupa İnsan Hakları Komisyonu’na üye devletlerin yurttaşlarınca yapılmış olan bir başvuru, komisyonca divana götürebileceğinden (Avrupa insan Hakları Sözleşmesi m.32, 48, 54) bireysel başvuru konusu olan olayların da divanca (dolaylı biçimde de olsa) karara bağlanma olanağı vardır. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi, divan kararlarının uygulanmasını gözetir.

Avrupa İnsan Hakları Komisyonu

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ile kurulmuş yarı yargısal nitelikte organ. Komisyon’un, sözleşmeye taraf olan devletlerin sayısı kadar üyesi vardır. Bu üyeler, Avrupa Konseyi’nin parlamenter organı olan Danışma Meclisi’nin hazırladığı listeye göre, Bakanlar komitesi’nce altı yıllık bir dönem için seçilirler. Üyeler, komisyonda kişisel nitelikleriyle ve yurttaşı bulundukları devlete karşı da bağımsız olarak görev yaparlar. Komisyon’a hem sözleşmeye taraf devletler hem de bireysel başvurabilir. Sözleşmeye taraf her devlet, başvurusunda, taraf olan başka bir devleti sözleşmeye aykırı davranmakla suçlayabilir. Bireylerin başvurabilmesi için iki ana koşul öngörülmüştür: (1)Aleyhine başvurulan devlet, bireylerine bu hakkı tanımış olmalıdır, (2)Komisyona başvurmak isteyen kişi, kendi ülkesindeki yargı yollarının tümüne başvurmasına karşın hakkını elde edememiş olmalıdır.

Avrupa İnsan Hakları Komisyonu’nun tam bir yargı organı olup olmadığı tartışmalıysa da komisyon üyeleri bireysel başvurunun kabul edilebilirliği konusunda kesin karar verirken birer yargıçtan başka bir şey değildir. Komisyon, 1958’de ünlü Lawless Olayı’nda verdiği kararda da kendisini “uluslararası bir mahkeme” olarak nitelemiştir. Bununla birlikte komisyon bireysel başvuruları inceledikten sonra önce dostça çözüm (barışçı çözüm) bulmaya çalışır. Böyle bir çözüm bulunamazsa, sorun Avrupa İnsan Hakları Divanı’na götürülür. Komisyona yapılan başvuru divanının yargı yetkisini kabul etmiş olmayan bir üye devlet aleyhine yapılmışsa, bu durumda komisyon, dostça çözüm bulunamadığı hallerde görüşünü bir raporla Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’ne bildirir.

Komisyon, sözü edilen son kararlarının bir hüküm gibi kesin ve bağlayıcı olmaması nedeniyle, yargısal değil, yarı yargısal bir organ sayılmaktadır. Türkiye 1987’de, Türk yurttaşlarının komisyona bireysel başvuruda bulunma hakkını kabul etmiştir.

Avrupa Konseyi (Council of Europe)

5 Mayıs 1949’da kurulan hükümetler arası bir işbirliği örgütü. Siyasal nitelikli bir bölgesel örgüt. İkinci Dünya Savaşı sonrasında Avrupa’da bütünlüğün ve barışın sağlanması için başlatılan girişimlerin bir sonucu olarak ortaya çıkmıştır. Avrupa Konseyi (Androrra, Monako, San Marino ve Vatikan dışında) Batı Avrupa’nın tümünü oluşturan 21 ülkeyi bir araya getirir. Kurucu devletler, Belçika, Danimarka, Fransa, Hollanda, İngiltere İsveç, İrlanda, İtalya, Lüksemburg ve Norveç’tir. Avrupa Konseyi’nin üyeleri Batı demokrasisinin temel ilkelerine bağlı ülkelerdir. Konseyin amaçlarını şöyle sıralayabiliriz: Üyeler arasındaki ortak ilkeleri korumak, ekonomik ve siyasal gelişme için birlik oluşturmak, ekonomik-sosyal-kültürel-bilimsel- hukuksal ve yönetimsel ortaklık kurmak, insan hakları ve özgürlüklerini koruyarak geliştirmek. Sözkonusu amaçlara aykırı davranan üyelerin üyeliği askıya alınabilir ya da üyelikten çıkarabilir. Örgütün organları; Bakanlar Komitesi, Parlamenterler Asamblesi, Sekreterlik ve Avrupa, İnsan Hakları Divanı’dır. Bakanlar Komitesi üye ülkeler Dışişleri Bakanlarından oluşur ve yönetim sorunları dışında oybirliği ile karar alır. Parlamenterler Asamblesi ise her üye ülkenin nüfusuna göre düzenlenmiş kontenjan adedi kadar parlamenterden oluşur. Parlamenterler ülkelerini değil, kendilerini temsil ederler. Kararlar 2/3 çoğunluk ile alınır.

Konsey Dışişleri Bakanlarının 1950 yılında imzaladıkları Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 1954 yılında yürürlüğe girmesinden sonra üye ülkeler hukuksal olarak bağlanmaktadır. Bu sözleşmenin yürütülebilmesi için alt kurumlar oluşturulmuştur.

Bunlar Avrupa İnsan Hakları Komisyonu ve Avrupa İnsan Haklarım Divanı’dır. Avrupa İnsan Hakları Komisyonu her üye devletin bir delege ile temsil edildiği ve üyeleri Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi tarafından altı yıl için seçilen bir organdır. İnsan haklarının ihlal edildiği gerekçesi ile kişi, kurum ve ülkelerin başvuruda bulunabildikleri Komisyon, toplantılarını gizli yapar.

Avrupa İnsan Hakları Divanı ise, Avrupa Konseyi üye sayısı kadar yargıçtan oluşur. Yargıçlar, üye ülkelerin sundukları isimler arasında Avrupa Konseyi Parlamenterler Asamblesi tarafından 9 yıllığına seçilirler. Divan, Komisyona gelen davalara, ancak yetkisinin ilgili taraflarca tanınması halinde bakar. Avrupa Konseyi, sosyal güvenlik, ekonomik ve kültürel olanlarda da sözleşmeler kabul etmiştir. Örgütün üye sayısı 1996 başında Rusya Federasyonu’nunda katılımı ile birlikte 40’a yükselmiştir.

Örgütün merkezi Fransa’nın Strazburg kentindedir.

Avrupa Kömür ve Çelik Birliği (European Coal and Steel Community-ECSC)

Avrupa Topluluklarını oluşturan üç topluluktan biri. 1951 yılında kurulmuş ve Avrupa Topluluğu’nun temel taşını oluşturmuştur. Fikir babası dönemin Fransız Dışişleri Bakanı Robert Schuman’dır. Schuman Planına göre Fransız-Alman Kömür ve Çelik üretimi, kurulacak bir birliğin emrine verilecektir. Diğer ülkeler de diledikleri taktirde bu plana katılabileceklerdir. Böylece hem Almanya’ya karşı kömür ve çelik konusunda bir ticari kısıtlama uygulanmış olmayacak, hem de Almanya’yı tamamen serbest bırakmanın dünya barışı bakımından doğurabileceği endişenin önüne geçilmiş olacaktı. Bu şekilde ekonomik ve politik bakımdan sıkı sıkıya kenetlenmiş bir örgüt kurmak ve Almanya’yı bu gruba üye olarak almak gerekiyordu. Sonunda 18 Nisan 1951’de altı Avrupa devleti, Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğunu kuran antlaşmayı imzaladılar. Bu alanda açılan işbirliğini daha da ileri götürecek Avrupa Ekonomik Topluluğunu kuracak olan bu altı ülke şunlardır: (Altılar) Fransa, F.Almanya, İtalya, Belçika, Hollanda, Lüksemburg. Kömür ve Çelik Topluluğu aslında iki önemli sanayi hammaddesi olan kömür ve çelik üzerine kurulan bir kartel idi. Bu alanda üye ülkeler arasında ticari kısıtlamaların kaldırılıp tek bir tarife uygulaması ve bunların ithalinde dışa karşı olan ortak bir tarife uygulanmasını öngörüyordu. Roma Antlaşması’nın imzalanmasından sonra kuruluş Avrupa Topluluğu ile bütünleşmiştir. Kömür ve Çelik topluluğunun kapsamına giren ürünler Roma Antlaşması kapsamı dışında tutulmuş ve kendi özel statülerine bağlı kalmışlardır.

Örgütün organları şunlardır: Örgüte uluslararası nitelik kazandıran Yüksek Otorite, Konsey, Danışmanlar Komitesi, Avrupa Parlamentosu ve Yüksek Mahkeme.

Örgüt üyeleri: Belçika, Danimarka, Fransa, Almanya, Yunanistan, İtalya, İngiltere, İspanya, Luksemburg, Hollanda ve Portekiz’dir.

Örgüt merkezi, Belçika’nın başkenti Brüksel’dedir. Örgüt 50 yıllık bir süre için kurulduğu için 2002 yılında lağvedilerek AB’nin içine aktarılmıştır.

Avrupa Nükleer Araştırma Örgütü (European Organization for Nuclear Research-CERN)

Bir bölgesel uzmanlık kuruluşu, 1 Temmuz 1953 tarihinde imzalandı. 2 Eylül 1954 tarihinde yürürlüğe girdi. Örgütün amacı, Avrupa’da bilimsel nitelikli nükleer araştırmalar konusunda işbirliği sağlanmasıdır. Konsey, Konsey Komitesi, Bilim Komitesi, Mali Komite, Uzmanlık Komitesi olmak üzere beş organı vardır.

Örgüt üyeleri: Avusturya, Belçika, Danimarka, Fransa, Almanya, Hollanda, İngiltere, İspanya, İsveç, İsviçre, İtalya, Norveç, Portekiz ve Yunanistan’dır. Finlandiya, Polonya, Türkiye ve Eski Yugoslavya gözlemci statüsündedir. Örgüt merkezi İsviçre’nin Cenevre kentindedir.

Avrupa Para Fonu (European Monetary Fund-EMF)

Avrupa para sisteminin kurulmasını öngördüğü bir kuruluş. 1973 Nisan ayında kurulmuştur. Kısa adıyla EMF’nin, Uluslararası Para Fonu (IMF) benzeri faaliyetleri Avrupa’da gerçekleştirmesi amacı ile kurulması düşünülmüştür. Yabancı kaynaklarda kısaltılmış şekliyle EMCOF (European Monetary Cooperation Fund) veya FECOM biçiminde geçer. Bu kuruluşun Avrupa Topluluğu üyesi ülkeler arasında para politikalarının koordinasyonunu sağlamak, beliren ekonomik ve mali gereksinmelere göre Avrupa para birimi (ECU) ihraç edip dağıtmak gibi görevleri bulunacaktır. Dış ödeme güçlüğü çeken üye ülkelere kredi sağlaması da beklenen Avrupa Para Fonu, aynı zamanda üye ülke paralarında ECU yaratma görevini üstlenecektir. Avrupa Para Fonu’nun kısa dönemde gerekleşemeyeceği bilindiği için, bu faaliyetlerin yerine getirilmesi görevi, Avrupa Parasal İşbirliği Fonu (FECOM)’na devredilmiştir.

Avrupa Parasal İşbirliği Fonu, 3 Nisan 1973 tarihinde para yılanının uygulandığı dönemde kurulmuştur. Parasal İşbirliği Fonu, üye ülke merkez bankaları arasındaki ilişkilerin, Topluluk pazarları ile yapılar her türlü müdahalelerin ve borç tasfiyelerinin çok taraflı olmasını sağlar. Bu amaçla ECU kullanımını artırır. Kısa dönemli desteklemeleri denetler. ECU’lar, Topluluk üyesi ülkelerin döviz piyasasındaki müdahale işlemleri sonucu ortaya çıkan alacaklarının tasfiyesi, ya da ödemeler bilançosu açıklarının finansmanında kullanılacaktır. ECU kaydı bir para olduğundan, bütün işlemler Avrupa Parasal İşbirliği Fonu’nun ancak kayıtlarında görülebilmektedir.

IMF’ye benzer etkinlik ve otoritede bir kurum olarak düşünülmüş olan EMF’nin 13 Mart 1979 tarihinden itibaren iki yıl içinde kurulması öngörülmüştür. Ancak bugün EMF yerine faaliyet gösteren kurum hala FECOM’dur.

Avrupa Serbest Ticaret Bölgesi (European Free Trade Association-EFTA)

İngiltere’nin önderliğinde, 4 Ocak 1960 tarihinde İsveç’in başkenti Stockholm’de imzalanan ve 3 Mart 1960’da yürürlüğe giren bir andlaşma ile, Avrupa Ekonomik Topluluğu’na alternatif olarak kurulmuştur. Bir iktisadi birleşme modeli olarak serbest ticaret bölgesine dayanır. Kurucuları, İngiltere, Norveç, Danimarka, Avusturya, Portekiz, İzlanda ve İsviçre’dir. EFTA’nın amacı, gıda maddeleri dışındaki maddeler için aralarındaki gümrük duvarlarını kaldırarak sanayi malları alanında serbest bir ticaret bölgesi oluşturmaktır. EFTA üyeleri, üçüncü ülkeler ile yaptıkları sınai ürün ticaretinde ortak gümrük tarifesi uygulamamaktadırlar.

1973’te İngiltere ile Danimarka Avrupa Topluluğu’na katılınca EFTA’dan çıkmışlardır. Bunun üzerine geri kalan EFTA üyeleri ile Avrupa Topluluğu arasında, sanayi malları alanında bir serbest ticaret andlaşması imzalanmıştır. Daha sonraları Portekiz de AT’ye katılarak EFTA’dan ayrılmıştır.

EFTA ile Avrupa Topluluğu arasında 22 Ekim 1991 tarihinde “EFTA-AT Ekonomik Birlik Andlaşması” imzalanmıştır. Bu andlaşmaya göre AT ve EFTA üyesi ülkelerde üretim faktörlerinin serbest dolaşımı sağlanarak bir ekonomik geniş alan oluşturulacaktır. Örgütün organları şunlardır: Her ülkenin bir temsilcisi ile temsil edildiği ve bağlayıcı karar alabilen Konsey, EFTA ve Finlandiya Ortak Konseyi, Konsey Komiteleri, Danışma Komitesi ve Sekreterlik. EFTA’nın üyeleri şunlardır: Avusturya, İzlanda, Norveç, İsveç ve İsviçre. Finlandiya ortak üye statüsündedir. Örgütün merkezi, İsviçre’nin Cenevre kentindedir.

Avrupa Sosyal Fonu (European Social Fund)

Avrupa Topluluğu’nun mali organlarından birisi olup 1960 yılında kurulmuştur. Sosyal Fon’un görevi, topluluk içinde istihdamı kolaylaştırmak ve meslek hareketliliğini hızlandırmaktır. İşçilerin mesleki yönden eğitimleri ve yeniden işe yerleştirilmeleri konularında yardımcı olmaya çalışır. Genel olarak, ücretli işçilerin istihdamına ya da yeniden istihdamına ve bazı durumlarda da ücretli işçilerin istihdamına ya da yeniden istihdamına ve bazı durumlarda da ücretli olmayan işçilere yönelik mali katkılarda bulunur. Ortak Pazar’ın işleyişine bağlı veya ondan bağımsız nedenlerden ileri gelen ve istihdam piyasasının uyum içinde gelişmesini engelleyen durumlar ortaya çıktığında müdahalelerde bulunabilir. İşsizlik oranının yüksek olduğu geri kalmış bölgelerdeki mesleki yetiştirme ve yeniden eğitim programları, fonun yardımlarından öncelikli olarak yararlanır. Son yıllarda gençlerin işsizlik sorunlarıyla da yakından ilgilenmektedir. Avrupa Sosyal fonu, faaliyetlerini Avrupa Topluluğu Komisyonu’nun yönetimi altında sürdürmektedir.

Avrupa Tarımsal Yönlendirme ve Garanti Fonu (European Agricultural Guidance and Guarantee Fund-EAGGF)

Avrupa Topluluğuna ait kuruluşlardan biri. Topluluğun tarımda yüksek fiyatlı destekleme politikalarının finansmanı, EAGGF tarafından karşılanır. Fon’un garanti kısmı, en az fiyat garantilerinin ve ihracat sübvansiyonlarının maliyetini karşılar. Yönlendirme kısmı ise tarımdaki yapısal değişikliklere kaynak sağlar. Önceleri Fon, üye ülkelerin doğrudan katkıları ile karşılanırken, 1970’den sonra Topluluk genel bütçesine katılmıştır.

AvrupaHava Taşımacılığı Güvenlik Örgütü’nün merkezi Belçika’nın başkenti Brüksel’dedir.

Avrupa Uzay Ajansı (European Space Agency-ESA)

Bir bölgesel uzmanlık kuruluşu. Konu ile ilk kez 31 Temmuz 1973’te Brüksel’de yapılan Avrupa Uzay Konferansında ele alınmıştır. 1 Mayıs 1973 tarihinde faaliyete geçen örgüt, 30 Ekim 1980 tarihinde ilgili sözleşmenin üye ülkeler tarafından onaylanması ile geçerlilik kazanmıştır. Örgütün amacı, uzay teknolojisi ve uzay araştırmalarında barışçı amaca yönelik Avrupa işbirliğini sağlamak ve geliştirmektir. Örgütün organları; Konsey, Bilim Programı Komitesi, Program Heyeti ve Direktörlük’tür.

Örgütün üyeleri: Avusturya, Almanya, Belçika, Danimarka, Fransa, Hollanda, İrlanda, İspanya, İsveç, İsviçre, İngiltere, İtalya ve Norveç’tir. Finlandiya ortak üye, Kanada ise gözlemcidir.

Örgütün merkezi, Fransa’nın başkenti Paris’tedir.

Avrupa Yatırım Bankası (European Investment Bank-EIB)

Avrupa Topluluğu (AT)’nun mali kuruluşlarından biridir. Roma Andlaşması ile 1958 yılında kurulmuştur. Topluluk üyeleri aynı zamanda EIB’nin de üyeleridir. Banka’nın merkezi Lüxemburg’dadır. Kalkınma amaçlı krediler verir. EIB, özellikle AT içinde az gelişmiş yörelerin kalkındırılmasına yönelik, ilgili ülkenin tek başına finanse edemeyeceği kadar büyük, bir çok üye için ortak önemi olan, Topluluğun kurulması sonucu ortaya çıkan yeni faaliyetlerle veya mevcut firmaların modernizasyonu ile ilgili projelerin finansmanı amacına dönük kredi verir. Bankanın faaliyet alanı önceleri AT ülkeleriyle sınırlı idi. Fakat daha sonraları Akdeniz ülkeleriyle, Afrika, Karayip ve Pasifik ülkeleri gibi Topluluğu özel andlaşma ve statülerle bağlı bulunan ülkeleri de kapsamına almıştır. Ticari bir amaç gütmediği için ancak faaliyet giderlerini karşılayacak düzeyde bir faiz uygulamaktadır. Bu nedenle banka kredilerinin faiz oranı oldukça düşüktür. Ayrıca kredi vadeleri de nisbeten uzundur. EIB, Türkiye ile AT arasında Ortaklık Antlaşmasına ek mali protokoller çerçevesinde, Türkiye’ye de, uygun bulunan projeler için kredi vermektedir. Özel kesime açılacak kredilerde Hükümetin, Türkiye Sınai Kalkınma Bankası’nın veya Sınai Yatırım Bankası gibi kurumların aracılığına gerek vardır. Özel ve kamu kesimine ait projeler EİB kredilerinden yararlanabilirler.

Avrupa Yayın Birliği (European Broadcasting Union-EBU)

1950 yılında Avrupa ve K.Afrika’nın 23 yayın kuruluşunun katılımı ile oluşturulan uluslararası kuruluş. Yönetim merkezi Brüksel’dir. Mons yakınında (Belçika) Jurbise’de de bir dinleme merkezi vardır. Ülkelerin radyo, tv yayınlarının arasında teknik, hukuk ve program yönünden eşgüdümü sağlamayı amaçlar. Birlik 1962’den beri “Eurovision” ve Brüksel merkeziyle de “Mondovision”u hazırlamaktadır. Günümüzde 105 üyesi bulunan birliğe TRT de üyedir.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir