A B C Ç D E F G H I İ J K L M N O Ö P R S Ş T U Ü V Y Z

Çatışma Sözleşmesi/Çarpışma Tüzüğü-Collision Regulation

1972 yılında imzalanan çok taraflı sözleşme. Amacı, devletlerin savaş boyunca uyması gereken kuralları, savaş araçlarını,yöntemlerini, tutsakları, herhangi bir bölgenin işgali gibi konularda uymaları gereken kuralları belirlemektedir.

Çevreleme politikası-Containment policy

ABD’nin, değişik ülkere karşı uygulamaya koyduğu baskı politikası. İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra Sovyetler Birliği’ne karşı kullanılan bu siyaset, 1979’da İran’a, 1991'den itibaren de Irak’a karşı uygulanmıştır. En önemli özelliği, çevreleme politikasına maruz kalan ülkenin, siyasal ve ekonomik olarak çepeçevre kuşatılarak, etki alanını genişletmesine izin verilmemesidir. Bu politikanın bir adım ilerisi, geriye doğru katlma (rollback) yani yayılma alanlarından geriye doğru itme politikasıdır. En önemli uygulamaları NATO, CENTO ve SEATO’dur.

Çift Meclisli Sistem-Bicameralism

Yasama yetkisinin iki meclis tarafından paylaşılarak kullanıldığı yönetim türü. Aristokratik geçmişe sahip bulunan ülkelerde soyluların ve halkın ayrı organlarda temsil edilmeleri tarihsel bir zorunluluk olarak belirirken, federal yapılı devletlerde de halkın temsilinin yanı sıra üye devletlerin temsili de gerekli olduğundan iki meclisli yapı öngürülmektedir. Oluşturulma biçimi ve fonksiyonun yanı sıra, bu ikinci meclis üyelerinin niteliği de diğerlerinden farklı olabilir. Birinci meclisler halkın temsilini sağlaması ve nüfusla oranlı temsilcilerden oluşmasına karşılık, ikinci meclisler eyaletleri temsil eden eşit sayıda temsilcilerden oluşur. İngiltere’de Avam Kamarası ve Lordlar Kamarası, Almanya’da Bondestag ve Bundesrat, Amerika’da Temsilciler Meclisi ve Senato gibi ayrı yapılar, bicameralism uygulamalarının önemli örnekleridir.

Çift kutuplu sistem-Bipolar system

Birbirine cephe almış durumdaki iki büyük devletin koalisyon lideri olarak hemen tüm uluslararası olaylarda başı çektiği ve belirleyici olduğu uluslararası düzen. Bu sistemde diğer devletler, güvenliklerini çift kutuptan birinin gölgesinde aramak zorunda kaldıklarından, koalisyon liderlerinden birinin müttefikidirler. Sistem ne oranda sıkı ise, blok üyelerinin blok liderine bağımlılıkları o oranda fazladır. Sistem içinde bloklar arasındaki ilişkileri yumuşatıcı örgütlerin etkinliği ne kadar güçlü ise, çift kutuplu yapı o kadar esnektir. II. Dünya Savaşından sonra oluşan ABD-Sovyet rekabeti iki kutuplu sistemin en açık örneğidir.

Çifte çoğunluk-Double majority

AB içinde, Konseyin karar alım sürecinde nüfus yönünden büyük ülkeler ile birliğin küçük ülkeleri arasındaki dengenin korunması kuralı. Buna göre, Konseyin kararlarında aynı anda hem üye ülkelerin çoğunluğu aranırken hem de birliğin nüfus çoğunlu da aranmaktadır.

Çifte çevreleme-Dual containment

ABD’nin İran ve Irak’a yönelik olarak 1991 yılından itibaren uyguladığı politika. 1979 yılında meydana gelen İran Devrimi’nden sonra bu ülkeye karşı çevreleme  politikası uygulayan ABD, 1991 yılından itibaren bu politika için Irak kattı. Böylece iki ülkeye karşı çifte çevreleme siyaseti uygulamaya başladı. Ancak 2003 yılında Irak’ın ABD ve İngiliz güçlerince işgal edilmesi ardından çevreleme siyasetinde yeniden 1991 öncesine dönüldü.

Çevrecilik-Environmentalism

Çevrenin korunmasını siyasi öncelik sıralamasında en üste koyan anlayış ve bu anlayışın motive ettiği toplumsal hareket. Dengesiz sanayileşme sonucu olarak doğanın kendini yenileyemeyerek hızla kirlenmesi sonucu, doğal hayat ve çevrenin yok olması tehdidine karşı 1960’lı yıllarda başlayan çevrecilik hareketleri, birçok ülkede siyasal partilere dönüşmüştür.

Çocuk Hakları Bildirisi-Declaration of the Rights of the Child

BM Genel Kurulu tarafından Kasım 1959 tarihinde kabul edilen ve çocukların haklarını düzenleyen bildiri.

Çocuk Hakları Sözleşmesi-Convention on the Rights of the Child

BM Genel Kurulunda Kasım 1989 tarihinde kabul edilen ve 1990 yılında yürürlüğe giren uluslararası sözleşme. Çocukların korunması ve geleceklerinin güvence altına alınması için devletlerin üzerine düşen sorumlulukları öngörmektedir.

Çoğunluğun sağlanamamış olması -Absence of majority

Herhangi bir oylamada destek oylarıyla muhalefet oylarının eşit olması yada gerekli karar için yeterli oy bulunmaması hali.

Çok Kutuplu Sistem (multipolar system)

Çok sayıda devletin hemen hemen eşit etki, güç ve statüye sahip olduğu sistemdir. Bu sistemde birden fazla devlet uluslararası sistem ve dünya politikası üzerinde söz sahibi ve yönlendiricidir. Bu sistem Tek-Kutuplu veya İki-Kutuplu sisteme göre daha gevşek, karışık ve istikrarsızdır. Çünkü uluslararası alanda yapılan herhangi bir hareketin, müdahalesinin, hamlenin gerçekte kimi hedef aldığı, kime yöneldiği önceden kestirilememekte ve önlem alınamamaktadır.

Çok Başlıklı Füzeler (multiple re-entry vehicles-MRV)

Herbiri birden fazla başlık taşıyan füze sistemi. İlk yapılan Amerikan ve Sovyet füzelerinin hepsi bir tek nükleer başlık taşıyorlardı. 1960'ların başlarında Amerikalılar bunları aşmayı başarmışlardı. MRV'yi geliştirdiler. Böylece, bir füzenin taşıdığı birden fazla başlık çeşitli yerlere fırlatılarak geniş bir alana yayılacağından, örneğin, büyük bir kentin imhasında daha iyi sonuç alınabilecektir. Bundan daha geliştirilmiş bir sistem MIRV'ler (Mltiple Independently Targeted Reentry Vehicles)dir. Burada, bir tek füze bağımsız olarak çeşitli hedeflere gidebilen birden fazla başlık taşımaktadır; böylece bir tek füze ile birden fazla hedefin vurulması sağlandığı gibi, gönderilen füzelerin hepsinin tahrip edilebilmesi olasılığı da önlenmiş oluyordu. Bugüne değin Amerikalılar iki tür MRIV geliştirmişlerdir. Birincisi ICMB'ler için (bunlara Minuteman III denilmekte), ötekide SLBM'ler iin (bunlarada posseidon denilmekte) olanlardır. M-X'leri ve SSCB'nin SS-19'ları bu kategoriden silahlardır.

Çöl Fırtınası Harekatı-Desert Storm Operation

Irak’ın, 2 Ağustos 1990 tarihinde Kuveyt’i işgali ile başlayan kriz ardından, Irak güçlerini geri çıkarmak üzere 17 Ocak 1991 tarihinde başlayan ve 26 Ocak 1991 tarihinde kadar devam eden müttefik güç operasyonu.